Monday, October 26, 2026

MERA EE KHOMBA DA PANTHOIBI LAIREMBI

MERA EE KHOMBA DA PANTHOIBI LAIREMBI

       TAIBANG GI KHONGCHAT 
Taklibi NUPI OIBI gi Eeram Khonglam Pumba bu Sintak Sintambi LAIREMBI 
Amani PANTHOIBI ,

     NUPI OIBI gi Makum matha gi oina

 5 ni MAKOK MARU tumle
 6 ni Eru Eseng toure
 7 ni Yum changle 
 8 ni Eratle.
 9 ni Chak khangle
 10 ni phataba kokle , Maru marang 
  Hulle. ( TAIBANG Maru )

    Asumna Sintak Sintambiraba matung 

      PANTHOIBI LAIREMBI IMA HIYANG HIREL Tongduna CHINGU KHOIYUM LAIYAM Lakta Lengkhare. 

        Ee Makhe Langlamba Pumba 
Khonjin tasinduna emai hantharakle
haina MERA EKHOMBA hainasu kounei , 

       KHAYOM LANGSANG piduna
Phata houdi Pumba koknei. MERA THA gi THANIL da Laining parei chetna thouninei.s

     MERA THA GI PANTHOIBI LAIREMBI ERAT THOUNI THOURAM

     ACHAMBA nate, TAIBANG gi KHONGCHAT takpa thouram amani 
LAI HARAOBA gi liklamga yamna khetnei.

Sunday, October 25, 2026

MERA SANTUBA ( KWAK TANBA )

MERA SANTUBA ( KWAK TANBA )

       MERA THA gi 10 ni Panba Numit ta MERA SANTUI, MERA KWAK talli,

       SAROI NGAROI tanthok e.
KHOIJU LEIKHAM Hekchinnei,
MARU Marang hulle, mahei Marong thai , 
       Arun apan lepnei, 

     LEIBAK NINGTHOU gi Aruba Laithou touduna Kum amagi apha phattagi MAIKEI ( Direction )
Leppa amadi khangba ngami.

      KUMSI KUM gi oinadi HIYANGTHANG LAIREMBI IMA di
Wakhal khoirang khoisaonei. 

      MANGSOK PHAMEN naide,
Minam thanamba oina thok e. Thak Kha onnei, LEIBAK NINGTHOU da 
Onsiduna warum tharum thammi.

      Hiyang Hirel tongbana chatkhibana MISI MINA thokalli,
Thawai hamchatnei, MIREL hamphoinei. 

       ANGAM ATHOU gi oinadi mangam sande, SAMU MIMANG PHAMGANI , TANGJA MAMAI KHUBA oigani

       LAININGTHOU, LEIMAREL anida
Chengbi Chengba heiduna IPARI IMOM Pumba gi punshi chengjeng NIHOUSI.

6 NI ERUBA 7 NI YUMCHANGBA

" 6 NI ERUBA 7 NI YUMCHANGBA "

        IMA PANTHOIBI LAIREMBI 6
Ni Uti Sam khong seng , Ching hee Samban lang Eru Eseng toukhare.

         IMA PANTHOIBI LAIREMBI magi
Khongchatti , Mahousha LAIREMBI IMA gi khongchat ni ,

     CHINGU DA PAOTAKPI 
     KHOIYUM DA PAOJENBI
     TAIBANG DA SINTAMBI IMA NI.

     NUPI OIBI gi Tha gi khongkap khongchatpu IMA PANTHOIBI LAIREMBI na Loidam MERA THA da 
Mayek sengna takli.

       THA gi khongkap ki Ee nai Pumba 
Eru Eseng toukhare, CHAREI Phiseng
Settuna 7 suba Numit ta YUM gi thabak engkhang toui.maram aduna

        Ngasi MERA THA gi 6 ni Panba THANGJA Numit asi IMA PANTHOIBI LAIREMBI eru eshengba touduna
CHAREI Phiseng tholle.

         MERA THA gi 7 ni Panba Nongmaijing Numit ta YUM Changle.

        8 ni Panba Numit ta ERAT THOUNI THOURAM toure , 9 ni da
TARA CHAK KHANGLE.

        10 ni Numit ta Phattaba Pumba tanthokpire SAROI NGAROI, Tincha laicha Pumba, ( MERA SANTUBA )
MERA KWAK TANBA ,Toui. 

       Kum amagi chanaba Machu marang Mera tha gi 10 da hulli. Maru marang Madeye phajana houi.asumna thajanari.aduna

        NUPI OIBI amana Makum matha gi KHONGCHAT ta 6 eru Eseng touba
7 da yum gi thabak engkhang touba
aduga NUPA Naha Sokna samnade

       10 suba Numitta hunba Maru marang hunbadi APHABA Oiye ,
  

     Sajik kum masong naiye, Thaba gum Mangal naiye 10 suba NUMIT ta TAIBANG Maru hunbadi APHABA Oiye phousi phouham oidabane asumna IPA IPU Sing na Mayek sengna thambirammi.

      MERA THA gi IMA PANTHOIBI LAIREMBI ERAT THOUNI THOURAM touba di Ethak Erang natte KANGLEIPAK asi gi Achangba TAIBANG gi KHONGCHAT takpa khongchat amani.

Friday, October 23, 2026

Does God manage the Universe?

Does God manage the Universe? Let’s see what human history says. 

The first signs of the evidence of the existence of modern day humans was 300,000 years ago. There is evidence that symbolism of rituals started 70,000 years ago. There is currently no evidence that these rituals were done for a supreme being. 

The first symbolic structure of a god like figure was a Lion Man (Löwenmensch) found in Hohlenstein-Stadel cave in Germany. It had a human-like body and the head of a cave lion. This was 40,000 years ago. Today, the Lion Man is considered as one of the earliest visualizations of God. 

The first symbolic site where rituals were actually conducted was Göbekli Tepe in Turkey. That was 11,600 years ago. 

Modern Gods as a deity in a temple were invented by the Sumerian civilization 4600 years ago in Iraq. Their deities were called Enlil and Nisaba. Then came the Pyramid Texts around 4400 years ago in Egypt that depicted God as a supreme being. Both civilizations no longer exist.

Ideas of God in Rigveda were written around 2600-3500 years ago - in India. It was called Rta, the universal cosmic order that was managed by Vedic Gods. Gods were not the creators, but guardians of the universe. Rta is a philosophy, not religion. 

It is believed that Rigveda was orally passed on for centuries before it was formally written. But there is no clear evidence about this claim. The formation of Hinduism as a religion, with its rituals, Gods, caste, mythology, etc., as practiced today, came just 3500 years ago. Hindus claim Hinduism is the oldest because the Indian civilization survived. I would say that Hinduism is not the oldest, it is the oldest surviving religion in the world. All other religions and their versions of personal Gods came in the past 3500 years after the emergence of Rigveda. 

Basically “God” was born 40,000 years ago and religions were born around 5000 years ago. 

Humanity survived without god, religion, heaven or hell for 2,60,000 years - which is equivalent to 2600 centuries. The world did not end and the skies did not fall. The average life expectancy of adults who survived their childhood was 68-78 years, without access to medicine, doctors, hospitals and modern luxuries. Air was clean, water was pure and food was abundant. There was little stress in the lives of the people then. They slept well. They were happy and content. 

Isn’t this something that we keep asking God? 

Once God entered our lives, it created identities, religions, cultures, beliefs, rituals and insecurities. It created hate, arguments, debates, fights and wars. The idea that God and religion bring peace and contentment has little historical evidence. No religion is peaceful today. Not one. 

The hypothesis that humans should look within and not seek external validation of God was first conceived in the Upanishads. This, and only this, explains how and why humanity survived 2,60,000 years. Everything else is a myth that has been carefully constructed to control our meaningless lives in modern times. 

We can live without God and religion because our ancestors did. We can be infinitely happier and content, we can be less violent and hateful, if we look within.

#God #Religion

Tuesday, October 13, 2026

MERA KWAK YATRA ( KWAK TANBA)

MERA KWAK YATRA ( KWAK TANBA)

      MERA Tha gi 9 nida "IMA PANTHOIBI" bu Tara chak khangle ahao athum , Hingna chaba maram 108 Munna thongba maram108 na khujing oiduna ,

     Asigi Enung hek nganba 10 ni panbada
Khaba Mongba marangyai, KANGLEI Pumbagi

      KAOREL SANNA SANGON THALAMBA,

    KEIREI YENNA YENGOL THALAMBA, 
  
   TEKPI MAOKCHA
   YANGLEI TAOBA MAHUICHA 

      Pumba , Marai taduna tumna siraba apum asa mayambu  

     KWAK MAYAM ga loinana SAROI NGAROI mayamna Set settuna chariba Tinja Laicha phattaba mayambu SAROI NGAROI KWAK tannaba haiduna makhutta khutsu pai , Sairong, Tel... nachingba yaona

      Adungei Phouoibi Langonda mata sanakhibi SAROI NGAROI Loklai tinlai TANBA ngambi khoinou mataroi
KHOIJU LEIKHAM anibu kouraduna

      SAROI NGAROI Loklai tinlai phata houdi Laiyam bu Kangleipak asidagi
Hourei kha pangna tanthokpire.

     KHOIJU LEIKHAM anina lammoknare haibadi KHOIJU LEIKHAM okthokpire, SANA LUPA Arun apan, machak maral
Hi yai pumbana Mongba marangyai KANGLEI yumthong khudingda hoijinbiramba numit oibana.

     MERA KWAK YATRA (Kwak tanba)
Numit ta KANGLEI yumthong khudingna KHOIJU LEIKHAM heknei
Aru apan machak maral Hi yai mana mana ngamjaba Lepsinnaduna
   Hiphu yaiphu chanduna IMA PANTHOIBI bu Eratchaduna Yaipha thouninei.

      KUM amagi Machanaba Maru marang hunnei.

    KWAK tannaba thouramsi tongan tonganba liklamda Leibak ki Nungai yaiphaba , Ningthou punsi sangnaba Leibak mara tapna pannaba haiduna thouram asi
Leibak ki akhang ahei angam athou Kaya yaonasu pangthoknari.


Sunday, August 30, 2026

HEIJING KHARAI PUBA & KWA LANBA Apoklon ( Kuthi ) Lannaba

HEIJING KHARAI PUBA & KWA LANBA
            Apoklon ( Kuthi ) Lannaba. 

     HEIJING KHARAI haibase Luhong douriba NUPA NUPI anigi yaipha Thouniduna Laida Hei Lei Tamduna amadi Nupi Mapada Nupa gi Mapa na Hei Landuna Mamou oigadouribi adu gi Namal bu Heirang Leirang na mahut sinna Lanba heidubuni HEIJING KHARAI. 

      Hairiba hei lei asi HEIJING KHARAI hairiba KHARAI aduda happi. 

    Numit6 asida maru oina LAININGTHOU, LEIMAREL amadi TENGBANBA MAPU gi hei maram suna Tamduna thounigani. 

      YUM gi lai khurumba loiraga Sumang Mathoubung Nongpok Langthrei Mawu lingliba Kanglamen hairiba maphamda TENGBANBA MAPU DA Purakliba hei lei pumba kattuna Nupa khutki Mama mapa, Nupi khutki Mama mapa yaona macha sing gi yaipha nungaigi thouniminei. 

       Asi gi matungda Nupa gi mapana Heijing KHARAI gi heidu Nupi Mapa da Landuna ngasidagi Nacha asi Emou oina loujarage Heirang Leirang asina Emougi mamal oirasi haina heidu Lan gani. Macha nupibu Nupa mayumda Singel heirang Leirang sakna kathokkhibagi mahut oina hanjinlamba heirang achangba Leirang achang adubuni ngasigi HEIJING KHARAI, masida 

      MAMANGEIDA di Hei mapi 7 na khujing oina hapnei, 

1, Heibi, 2, Heining, 3, Heiku, 
4, Heiyai, 5, Heiri,.... na chingba, aduga Nupi Mapa na nupa Mapa da hei amuk Lanba touheide, adubu hounikti tounei. 

    Asidagi Kwa amuk lannagani Nupi mayum gi mapa 3 na Kwa tang ga paiduna nupa mapda ngasidagi ichase namou oina sinnarabani haina Kwa landuna khurumi amuk nupa gi Mapa na nupi Mapa da kwa amuk landuna ngasidigi nachabu emou oina loujare haina kwa lanli. 

       Asidagi APOKLON ( Kuthi) Lannei, kwa lannadringeida kuthi lannaba yade, Nupa khutki Mama 3 na Mamai Nongpok onna Leigani Nupi khutki Mama 3 na kuthi adu Chaisel amagi manungda haptuna Hawai makhal khara cheda yumduna Kuthi apoklon du puthraktuna Nupa gi Mama da Lan gani Hawai asina MAPAN mara taduna mahei yanbada makhoisu MAPAN mara taba oirasanu haina Chaisel dagi Louthoktuna sinnagani Kuthi du phi gumbana yomlaga piba touheide,Nupa Mama na phigao Sana yaduna khoidou mapada konsinduna MAPAN mara taba oijarage haina konsinbigani. 

   Pirakliba Hawai maru singdu mapham chaba yengduna thabigani. 

   Asumna Heining kharai puduna Kwa amadi Apoklon KUTHI Lannei. 

 According to Sanamahi Laining gi kanglon





Thursday, August 27, 2026

EPAN THABAGI THOURAM

" E P A N   T H A B A   G I   T H O U R A M "

      ANGANG  ama hek pokpada gi 6 suba numita  EPAN Thai. EPAN Thaba gi thouram si Amaibi amana Ayukta pang thoknei,  6 ni suba numit ta kari gi EPAN thabano, 

     PALEM IMA na thabum 10 naopuduna Angang nouwa na Taibang mapu da Taibangpan haibado kijei, hairabada Taibang mapu na kiganu nangna hek kibaga Taibang mapu eibu kourak o ei nanakta mitna kupada thunna lakkani  eigi ming di asumna kourak o   

     ANGA,  HUNGA,  HANGA  haina ,  Asi eigi  Mingkhei  ni kaoganu 

     Aduga nang gi TAIBANGPAN  haiba du younaba Chatpada Nang gi KHONGLOI  oina Nama  6 pirage haiduna  IMA  6  ka loinaduna  TAIBANGPAN  da  khongdarak e,

     IMA  6  asi kanasu nate,  Numit  7 nibu semgatlibi IMA sing ni Nongma da Ima 6 / 6 na pui, aduga 

    NUMIT 6  asi gi  IMA sing amata mannade aduga Nongmaijing & Ningthoukaba anisidi mannei. 

     KHUDAM  OINA  Nongmaijing & Ningthoukaba anisida puba Ima, 

1 Lairibi  2, Hainu Leima  3, Chenu Leima
4, Chumthang Leima, 5, Ngasoi Leima
6, Engkoi Leima, 

    Asumna Lemhouriba numit 5 ni asigisu tonganna makhoibu pubi Lairembi 6/6 lei. 

    Numit numit tuda pokpa Angang Nouwa na Numit aduda puribi  IMA 6 sing ga Loinarak e, Angang Nouwa na 

     TAIBANG hek phaorakpaga IMA 6 ki manungda Ima amana nongma chupna naokonbi, asumna mathang mathang konbana 6 suba numit asida Ima 6 ki Mapu gi sintha Loiraduna Angang Nouwana adubu Palem Mama da Sinnabirammi. 

       Aduga Iben PITHAI KHONGDAIBI da Angang asina TAIBANG chinjak chaba heitriba phaobadi Iben PITHAI KHONGDAIBI nang ga khara leiminnou Angang asibu sennabiyu haina sinnabirammi hai, aduga 6 suba numit asi  APOKPI Mama gisu MAKOK  MARU  tumduna seng gatpa numit ni asida Angang adu Ee MAPAN thabani. 

     Amaibina EPAN thabada angangbu YANGKOK  mathakta haptuna Meitakta thang gattuna Mama da SANA pambara,  LUPA  pambara, natraga NACHA pambara apamba ama haiyu haina hangnei matam aduda 

       MAMA  na SANA pamde , LUPA pamde , Eidi ICHA  pamme hai , 

   Aduda  AMAIBI na  phare adudi Nachase loujahouro haina YANGKOK mathakta gi Angang du loukhatlaga Mamada pirammi adudagi Mamaduna Angang gi mamal oina YANGKOK mathakta ngamjaba sel khara happi. 

    Asida Macha sinnabirammiba asi AMAIBI na  nate pokpada Loinarakpi IMA 6 aduni , AMAIBI adu Laigi masakni. 

   Pokpada Loinarakpi Numit numit adugi Ima sing bu Laicha gi matung enna potlam su katnei. 

     NUMIDANG gi thouda eikhoina Angang Nouwana adugi Tung gi aphaba oina Nongdambinaba  
 
    " NONGDAMBA MAPUBU "
da Angang Nouwa adugi MAPOK  MAYI bu aphaba aphaoba mithoiba punsi nungsangba oina ebirammu Tambirammu haina thouninei, amadi Chingu Laiyam tainaduna  Mei eaing Nungsit Leipak atinga Maikei ngakpa Laising yaona tainei. 

   Angang asibu numit aduda manghan takhanba lakpa Lai phataba pumbabu Mamaga pokminnaba Mamma na Tel kaptuna ngakpi aduga Mammana paiba Tel amadi Kokyet phibu thongjinpan gi manungda phi ama thaduna Mamma makni sakna nongandriphao thammi. EPAN Thaba gi paramsi yammi, 

   Asumna Angang amagi tung gi Maraibak Lepkadaba gi aruba numit ni EPAN Thaba. 

According to Sanamahi Laining gi Kanglon.