Wednesday, October 28, 2026

MERA THA DA UROK NA NGA HENBA

MERA THA DA UROK NA NGA HENBA

       SHAJIBU LAKYEN TAI , KALEN
Ee Makhe Langlakpa, CHINGU Sintha Chatkhiba

Inga Kum Tamduna , Ingen Kum khaire, Thawan Etamduna , Langban Erepaphaoba , Masabi PAKHANGBA 
Madi MONGBA Sangai da hallaktare.

KHOIYUM LAIREMBI Mana, Auppa
Una long, Longamba una up, Ching pat Turen, phaktuna Masabi PAKHANGBA mabu thirakle.

     Mapao hangjakhi, chingu khoiym Laiyam da, Tin Kang, UCHEK Waya,
Pumba khangi, Ukhoui haiba Kouba
Leikhide,

       Upai Leitrabi LAIREMBI na toupham khangdana MAIKEI 4 da yengduna leikhi.

       UROK LAMPRA Kouba UROK maga thengnare, LAMPRA Madi 
Masabi PAKHANGBA mabu Uhoui
Laija Eron nungda , LEMLEI NGA yam lakta NGA ONDUNA chatkhare hairakhi.

       LAIREMBI na MERA THA da Laija Eron nungda gi LEMLEI NGA pharaga chaba yaroi, Charadi NABUDHOU PAKHANGBA CHABA sakpa oiyu
haina Hairakpada UROK LAMPRA Kouba UROK madi tahoure aduna
MERA THA da UROK na LAIREMBI gi Warak kibana NGA HELLI, NGA chade haina warinei.

         MERA THA GI THANIL ( MERA Purnima ) Numit asi da TAIBANG OIBA Kaya Sahen Nga hen tounei.

        UROK LAMPRA Kouba UROK Madi LAIREMBI IMA na CHINGU Phambal tongbada UROK LAMPRA gi
Matu URIKCHEK oina yaoba phangjakhi haina warinari.

        MERA Purnima Numit, Laining parei chetna khurumsi.

Tuesday, October 27, 2026

LAINING PAREI CHETNA NINGBA THA

LAINING PAREI CHETNA NINGBA THA

       LOIDAM MERA THA DA UROK phaoba NGA HELLI hainei.

       TENGBANBA MAPU na MALEM da TAIBANG Mioiba , THAWAI Panba Kaya bu Matik mayai Kallaba SAROI NGAROI Kaya gi Makhutta gi Kanbiyu
Haina , 

        MERA THA da LAINING PAREI CHETNA thounijaraklaba TAIBANG MAPU na tabiraduna. TAIBANG MAPU na KOROU THAKTA gi lengtharakhi , 

     Matik na CHUMTHANG khalle
     Mangal na Nungsa sagum sare
     Thouna na pamba Nongsha gumle

     Haina Lai Magi maming di LAININGTHOU LAI NONGSHABA koui.

      LAI Madi athoiba Laine, TAIBANG bu SAROI NGAROI Kaya gi Makhutta gi Kanba ngamba LAI ni.

       Hi gi Maru , Yai gi Maru oiba Lai ni. MONGBA Sangai da leiraga Hi yai gi MAPU oiri, Lamda leiragana SAROI ngamba, NGAROI ngamba,oi.

       MERA THA GI THANIL ( Mera Purnima) da TAIBANG OIBA Kaya na Saa hen, Ngaa hen, touduna 

      MERA THANIL ( Mera Purnima )
Khambi MEKRUK Meira langduna
CHINGU ERAT THOUNI THOURAM toui.

    MERA HOU CHONGI, Ching Tam potlan nei, MERA Main tongi, MERA Waa yungi.

      MERA THA Purnima gi Mangal di
THA 12 gi Mangal changi hainei. haibadi yamna henna Nganba Maram na THABAL DA LEIBAK TA KAKCHENG CHATPA UI. hainei.

      LAININGTHOU LAI NONGSHABA Mana TAIBANG bu SAROI NGAROI gi Makhutta gi Kanba kumlakpana Magi Mangal masa MERA THA asi henna nganbani haina thajanei.

       MERA THA GI THANIL (Mera Purnima ) Sahen, Nga hen tounei.

Monday, October 26, 2026

MERA EE KHOMBA DA PANTHOIBI LAIREMBI

MERA EE KHOMBA DA PANTHOIBI LAIREMBI

       TAIBANG GI KHONGCHAT 
Taklibi NUPI OIBI gi Eeram Khonglam Pumba bu Sintak Sintambi LAIREMBI 
Amani PANTHOIBI ,

     NUPI OIBI gi Makum matha gi oina

 5 ni MAKOK MARU tumle
 6 ni Eru Eseng toure
 7 ni Yum changle 
 8 ni Eratle.
 9 ni Chak khangle
 10 ni phataba kokle , Maru marang 
  Hulle. ( TAIBANG Maru )

    Asumna Sintak Sintambiraba matung 

      PANTHOIBI LAIREMBI IMA HIYANG HIREL Tongduna CHINGU KHOIYUM LAIYAM Lakta Lengkhare. 

        Ee Makhe Langlamba Pumba 
Khonjin tasinduna emai hantharakle
haina MERA EKHOMBA hainasu kounei , 

       KHAYOM LANGSANG piduna
Phata houdi Pumba koknei. MERA THA gi THANIL da Laining parei chetna thouninei.s

     MERA THA GI PANTHOIBI LAIREMBI ERAT THOUNI THOURAM

     ACHAMBA nate, TAIBANG gi KHONGCHAT takpa thouram amani 
LAI HARAOBA gi liklamga yamna khetnei.

Sunday, October 25, 2026

MERA SANTUBA ( KWAK TANBA )

MERA SANTUBA ( KWAK TANBA )

       MERA THA gi 10 ni Panba Numit ta MERA SANTUI, MERA KWAK talli,

       SAROI NGAROI tanthok e.
KHOIJU LEIKHAM Hekchinnei,
MARU Marang hulle, mahei Marong thai , 
       Arun apan lepnei, 

     LEIBAK NINGTHOU gi Aruba Laithou touduna Kum amagi apha phattagi MAIKEI ( Direction )
Leppa amadi khangba ngami.

      KUMSI KUM gi oinadi HIYANGTHANG LAIREMBI IMA di
Wakhal khoirang khoisaonei. 

      MANGSOK PHAMEN naide,
Minam thanamba oina thok e. Thak Kha onnei, LEIBAK NINGTHOU da 
Onsiduna warum tharum thammi.

      Hiyang Hirel tongbana chatkhibana MISI MINA thokalli,
Thawai hamchatnei, MIREL hamphoinei. 

       ANGAM ATHOU gi oinadi mangam sande, SAMU MIMANG PHAMGANI , TANGJA MAMAI KHUBA oigani

       LAININGTHOU, LEIMAREL anida
Chengbi Chengba heiduna IPARI IMOM Pumba gi punshi chengjeng NIHOUSI.

6 NI ERUBA 7 NI YUMCHANGBA

" 6 NI ERUBA 7 NI YUMCHANGBA "

        IMA PANTHOIBI LAIREMBI 6
Ni Uti Sam khong seng , Ching hee Samban lang Eru Eseng toukhare.

         IMA PANTHOIBI LAIREMBI magi
Khongchatti , Mahousha LAIREMBI IMA gi khongchat ni ,

     CHINGU DA PAOTAKPI 
     KHOIYUM DA PAOJENBI
     TAIBANG DA SINTAMBI IMA NI.

     NUPI OIBI gi Tha gi khongkap khongchatpu IMA PANTHOIBI LAIREMBI na Loidam MERA THA da 
Mayek sengna takli.

       THA gi khongkap ki Ee nai Pumba 
Eru Eseng toukhare, CHAREI Phiseng
Settuna 7 suba Numit ta YUM gi thabak engkhang toui.maram aduna

        Ngasi MERA THA gi 6 ni Panba THANGJA Numit asi IMA PANTHOIBI LAIREMBI eru eshengba touduna
CHAREI Phiseng tholle.

         MERA THA gi 7 ni Panba Nongmaijing Numit ta YUM Changle.

        8 ni Panba Numit ta ERAT THOUNI THOURAM toure , 9 ni da
TARA CHAK KHANGLE.

        10 ni Numit ta Phattaba Pumba tanthokpire SAROI NGAROI, Tincha laicha Pumba, ( MERA SANTUBA )
MERA KWAK TANBA ,Toui. 

       Kum amagi chanaba Machu marang Mera tha gi 10 da hulli. Maru marang Madeye phajana houi.asumna thajanari.aduna

        NUPI OIBI amana Makum matha gi KHONGCHAT ta 6 eru Eseng touba
7 da yum gi thabak engkhang touba
aduga NUPA Naha Sokna samnade

       10 suba Numitta hunba Maru marang hunbadi APHABA Oiye ,
  

     Sajik kum masong naiye, Thaba gum Mangal naiye 10 suba NUMIT ta TAIBANG Maru hunbadi APHABA Oiye phousi phouham oidabane asumna IPA IPU Sing na Mayek sengna thambirammi.

      MERA THA gi IMA PANTHOIBI LAIREMBI ERAT THOUNI THOURAM touba di Ethak Erang natte KANGLEIPAK asi gi Achangba TAIBANG gi KHONGCHAT takpa khongchat amani.

Friday, October 23, 2026

Does God manage the Universe?

Does God manage the Universe? Let’s see what human history says. 

The first signs of the evidence of the existence of modern day humans was 300,000 years ago. There is evidence that symbolism of rituals started 70,000 years ago. There is currently no evidence that these rituals were done for a supreme being. 

The first symbolic structure of a god like figure was a Lion Man (Löwenmensch) found in Hohlenstein-Stadel cave in Germany. It had a human-like body and the head of a cave lion. This was 40,000 years ago. Today, the Lion Man is considered as one of the earliest visualizations of God. 

The first symbolic site where rituals were actually conducted was Göbekli Tepe in Turkey. That was 11,600 years ago. 

Modern Gods as a deity in a temple were invented by the Sumerian civilization 4600 years ago in Iraq. Their deities were called Enlil and Nisaba. Then came the Pyramid Texts around 4400 years ago in Egypt that depicted God as a supreme being. Both civilizations no longer exist.

Ideas of God in Rigveda were written around 2600-3500 years ago - in India. It was called Rta, the universal cosmic order that was managed by Vedic Gods. Gods were not the creators, but guardians of the universe. Rta is a philosophy, not religion. 

It is believed that Rigveda was orally passed on for centuries before it was formally written. But there is no clear evidence about this claim. The formation of Hinduism as a religion, with its rituals, Gods, caste, mythology, etc., as practiced today, came just 3500 years ago. Hindus claim Hinduism is the oldest because the Indian civilization survived. I would say that Hinduism is not the oldest, it is the oldest surviving religion in the world. All other religions and their versions of personal Gods came in the past 3500 years after the emergence of Rigveda. 

Basically “God” was born 40,000 years ago and religions were born around 5000 years ago. 

Humanity survived without god, religion, heaven or hell for 2,60,000 years - which is equivalent to 2600 centuries. The world did not end and the skies did not fall. The average life expectancy of adults who survived their childhood was 68-78 years, without access to medicine, doctors, hospitals and modern luxuries. Air was clean, water was pure and food was abundant. There was little stress in the lives of the people then. They slept well. They were happy and content. 

Isn’t this something that we keep asking God? 

Once God entered our lives, it created identities, religions, cultures, beliefs, rituals and insecurities. It created hate, arguments, debates, fights and wars. The idea that God and religion bring peace and contentment has little historical evidence. No religion is peaceful today. Not one. 

The hypothesis that humans should look within and not seek external validation of God was first conceived in the Upanishads. This, and only this, explains how and why humanity survived 2,60,000 years. Everything else is a myth that has been carefully constructed to control our meaningless lives in modern times. 

We can live without God and religion because our ancestors did. We can be infinitely happier and content, we can be less violent and hateful, if we look within.

#God #Religion

Tuesday, October 13, 2026

MERA KWAK YATRA ( KWAK TANBA)

MERA KWAK YATRA ( KWAK TANBA)

      MERA Tha gi 9 nida "IMA PANTHOIBI" bu Tara chak khangle ahao athum , Hingna chaba maram 108 Munna thongba maram108 na khujing oiduna ,

     Asigi Enung hek nganba 10 ni panbada
Khaba Mongba marangyai, KANGLEI Pumbagi

      KAOREL SANNA SANGON THALAMBA,

    KEIREI YENNA YENGOL THALAMBA, 
  
   TEKPI MAOKCHA
   YANGLEI TAOBA MAHUICHA 

      Pumba , Marai taduna tumna siraba apum asa mayambu  

     KWAK MAYAM ga loinana SAROI NGAROI mayamna Set settuna chariba Tinja Laicha phattaba mayambu SAROI NGAROI KWAK tannaba haiduna makhutta khutsu pai , Sairong, Tel... nachingba yaona

      Adungei Phouoibi Langonda mata sanakhibi SAROI NGAROI Loklai tinlai TANBA ngambi khoinou mataroi
KHOIJU LEIKHAM anibu kouraduna

      SAROI NGAROI Loklai tinlai phata houdi Laiyam bu Kangleipak asidagi
Hourei kha pangna tanthokpire.

     KHOIJU LEIKHAM anina lammoknare haibadi KHOIJU LEIKHAM okthokpire, SANA LUPA Arun apan, machak maral
Hi yai pumbana Mongba marangyai KANGLEI yumthong khudingda hoijinbiramba numit oibana.

     MERA KWAK YATRA (Kwak tanba)
Numit ta KANGLEI yumthong khudingna KHOIJU LEIKHAM heknei
Aru apan machak maral Hi yai mana mana ngamjaba Lepsinnaduna
   Hiphu yaiphu chanduna IMA PANTHOIBI bu Eratchaduna Yaipha thouninei.

      KUM amagi Machanaba Maru marang hunnei.

    KWAK tannaba thouramsi tongan tonganba liklamda Leibak ki Nungai yaiphaba , Ningthou punsi sangnaba Leibak mara tapna pannaba haiduna thouram asi
Leibak ki akhang ahei angam athou Kaya yaonasu pangthoknari.


Sunday, August 30, 2026

HEIJING KHARAI PUBA & KWA LANBA Apoklon ( Kuthi ) Lannaba

HEIJING KHARAI PUBA & KWA LANBA
            Apoklon ( Kuthi ) Lannaba. 

     HEIJING KHARAI haibase Luhong douriba NUPA NUPI anigi yaipha Thouniduna Laida Hei Lei Tamduna amadi Nupi Mapada Nupa gi Mapa na Hei Landuna Mamou oigadouribi adu gi Namal bu Heirang Leirang na mahut sinna Lanba heidubuni HEIJING KHARAI. 

      Hairiba hei lei asi HEIJING KHARAI hairiba KHARAI aduda happi. 

    Numit6 asida maru oina LAININGTHOU, LEIMAREL amadi TENGBANBA MAPU gi hei maram suna Tamduna thounigani. 

      YUM gi lai khurumba loiraga Sumang Mathoubung Nongpok Langthrei Mawu lingliba Kanglamen hairiba maphamda TENGBANBA MAPU DA Purakliba hei lei pumba kattuna Nupa khutki Mama mapa, Nupi khutki Mama mapa yaona macha sing gi yaipha nungaigi thouniminei. 

       Asi gi matungda Nupa gi mapana Heijing KHARAI gi heidu Nupi Mapa da Landuna ngasidagi Nacha asi Emou oina loujarage Heirang Leirang asina Emougi mamal oirasi haina heidu Lan gani. Macha nupibu Nupa mayumda Singel heirang Leirang sakna kathokkhibagi mahut oina hanjinlamba heirang achangba Leirang achang adubuni ngasigi HEIJING KHARAI, masida 

      MAMANGEIDA di Hei mapi 7 na khujing oina hapnei, 

1, Heibi, 2, Heining, 3, Heiku, 
4, Heiyai, 5, Heiri,.... na chingba, aduga Nupi Mapa na nupa Mapa da hei amuk Lanba touheide, adubu hounikti tounei. 

    Asidagi Kwa amuk lannagani Nupi mayum gi mapa 3 na Kwa tang ga paiduna nupa mapda ngasidagi ichase namou oina sinnarabani haina Kwa landuna khurumi amuk nupa gi Mapa na nupi Mapa da kwa amuk landuna ngasidigi nachabu emou oina loujare haina kwa lanli. 

       Asidagi APOKLON ( Kuthi) Lannei, kwa lannadringeida kuthi lannaba yade, Nupa khutki Mama 3 na Mamai Nongpok onna Leigani Nupi khutki Mama 3 na kuthi adu Chaisel amagi manungda haptuna Hawai makhal khara cheda yumduna Kuthi apoklon du puthraktuna Nupa gi Mama da Lan gani Hawai asina MAPAN mara taduna mahei yanbada makhoisu MAPAN mara taba oirasanu haina Chaisel dagi Louthoktuna sinnagani Kuthi du phi gumbana yomlaga piba touheide,Nupa Mama na phigao Sana yaduna khoidou mapada konsinduna MAPAN mara taba oijarage haina konsinbigani. 

   Pirakliba Hawai maru singdu mapham chaba yengduna thabigani. 

   Asumna Heining kharai puduna Kwa amadi Apoklon KUTHI Lannei. 

 According to Sanamahi Laining gi kanglon





Thursday, August 27, 2026

EPAN THABAGI THOURAM

" E P A N   T H A B A   G I   T H O U R A M "

      ANGANG  ama hek pokpada gi 6 suba numita  EPAN Thai. EPAN Thaba gi thouram si Amaibi amana Ayukta pang thoknei,  6 ni suba numit ta kari gi EPAN thabano, 

     PALEM IMA na thabum 10 naopuduna Angang nouwa na Taibang mapu da Taibangpan haibado kijei, hairabada Taibang mapu na kiganu nangna hek kibaga Taibang mapu eibu kourak o ei nanakta mitna kupada thunna lakkani  eigi ming di asumna kourak o   

     ANGA,  HUNGA,  HANGA  haina ,  Asi eigi  Mingkhei  ni kaoganu 

     Aduga nang gi TAIBANGPAN  haiba du younaba Chatpada Nang gi KHONGLOI  oina Nama  6 pirage haiduna  IMA  6  ka loinaduna  TAIBANGPAN  da  khongdarak e,

     IMA  6  asi kanasu nate,  Numit  7 nibu semgatlibi IMA sing ni Nongma da Ima 6 / 6 na pui, aduga 

    NUMIT 6  asi gi  IMA sing amata mannade aduga Nongmaijing & Ningthoukaba anisidi mannei. 

     KHUDAM  OINA  Nongmaijing & Ningthoukaba anisida puba Ima, 

1 Lairibi  2, Hainu Leima  3, Chenu Leima
4, Chumthang Leima, 5, Ngasoi Leima
6, Engkoi Leima, 

    Asumna Lemhouriba numit 5 ni asigisu tonganna makhoibu pubi Lairembi 6/6 lei. 

    Numit numit tuda pokpa Angang Nouwa na Numit aduda puribi  IMA 6 sing ga Loinarak e, Angang Nouwa na 

     TAIBANG hek phaorakpaga IMA 6 ki manungda Ima amana nongma chupna naokonbi, asumna mathang mathang konbana 6 suba numit asida Ima 6 ki Mapu gi sintha Loiraduna Angang Nouwana adubu Palem Mama da Sinnabirammi. 

       Aduga Iben PITHAI KHONGDAIBI da Angang asina TAIBANG chinjak chaba heitriba phaobadi Iben PITHAI KHONGDAIBI nang ga khara leiminnou Angang asibu sennabiyu haina sinnabirammi hai, aduga 6 suba numit asi  APOKPI Mama gisu MAKOK  MARU  tumduna seng gatpa numit ni asida Angang adu Ee MAPAN thabani. 

     Amaibina EPAN thabada angangbu YANGKOK  mathakta haptuna Meitakta thang gattuna Mama da SANA pambara,  LUPA  pambara, natraga NACHA pambara apamba ama haiyu haina hangnei matam aduda 

       MAMA  na SANA pamde , LUPA pamde , Eidi ICHA  pamme hai , 

   Aduda  AMAIBI na  phare adudi Nachase loujahouro haina YANGKOK mathakta gi Angang du loukhatlaga Mamada pirammi adudagi Mamaduna Angang gi mamal oina YANGKOK mathakta ngamjaba sel khara happi. 

    Asida Macha sinnabirammiba asi AMAIBI na  nate pokpada Loinarakpi IMA 6 aduni , AMAIBI adu Laigi masakni. 

   Pokpada Loinarakpi Numit numit adugi Ima sing bu Laicha gi matung enna potlam su katnei. 

     NUMIDANG gi thouda eikhoina Angang Nouwana adugi Tung gi aphaba oina Nongdambinaba  
 
    " NONGDAMBA MAPUBU "
da Angang Nouwa adugi MAPOK  MAYI bu aphaba aphaoba mithoiba punsi nungsangba oina ebirammu Tambirammu haina thouninei, amadi Chingu Laiyam tainaduna  Mei eaing Nungsit Leipak atinga Maikei ngakpa Laising yaona tainei. 

   Angang asibu numit aduda manghan takhanba lakpa Lai phataba pumbabu Mamaga pokminnaba Mamma na Tel kaptuna ngakpi aduga Mammana paiba Tel amadi Kokyet phibu thongjinpan gi manungda phi ama thaduna Mamma makni sakna nongandriphao thammi. EPAN Thaba gi paramsi yammi, 

   Asumna Angang amagi tung gi Maraibak Lepkadaba gi aruba numit ni EPAN Thaba. 

According to Sanamahi Laining gi Kanglon.



Tuesday, August 18, 2026

KHOK WA

" K H O K W A A ( SOLID BAMBOO) "
 
       WAA Macha makhan asi Malem Leisemlon ga yamna mari leinei, 

    TAIBANG MIOIBA gi awa ana gi mahut mareng asi karida sin gani kanana pugani haina TENGBANBA Mapuna hanglakpada, 

       LEMLEI MEETAM NGA ( Ngamu) Uhal, amadi Keirei Yen hairibasing se thoraktuna Meeoibagi awa ana gi Langpham da mana mana channaba mahut mareng Ura Usil oina punakhi, 

   1, Ngaona pheina Nabagi
   2, Ana ayek ki. 
   3, Meesi meena gi 
Asumna mathang mathang oina punakhi. 

      Matam asida Chingu mana udaba, Taibang mana khangdaba CHAHI 40 GI LANGPHAM haiba asidi kanamatakanamatana khangdana lottuna leihoukhi. 

       CHAHI 40 GI LANGPHAM asidi Taibang Meepum khuding, Leibak ki Ningthou, oigera, MLA, oigera, Enakhunba, Lairaba haiba leite Meekhudingmak masagi Chahi 40 gi Langphamda Nongmata oirabasu Cheitheng phangdaba yade soidana phangni kanba kandaba aduna tonganbani. 

      Ayambana CHAHI 40 GI LANGPHAM ASIDI TARET KI SENJA GI CHEITHENG na namna phangnei, amadi setna khainabasu. 
IPA IPU singna hainirammi KAOREL SAN NA KAOBADI KHUDUP AMATA CHATLI, 
TARET KI SENJANA KAOBADI CHINGLON MAPAN LALLI hainei yamna waba Langphamni hainei, 

     Meeoibagi Awa anagi thakna kham thengle haibasi eikhoina KHOK MATON PHIRAL HAIGUM PHERE PHERE HAIRE asumna hairadi wabana kham thengle haibani. Asigumba matamda. 

     Pambi ama thoraktuna Tengbanba Mapu gi sana mangda Taibang Meeoibagi chahi 40 gi LANGPHAM awa ana pumbabu eigi Samu Nang ganda Khok Khok laona poduna pujage haina chongthorakhi, Tengbanbana Taibang Meeoibagi awa ana bu Khok Khok poduna pujage haina chongthorakpa Pambi Nang gi Koloi mingdi eina Ngasidagi KHOK WA haina kourage hayeng Taibang Meeoiba na Chahi 40 gi LANGPHAM haiba du Lakpa matamda Nangbu Thouniraga Ura Usil touraba matamda kokpa oirasanu hainiramkhi haina ngasi phaoba Meitei Laining chatchaba singna chetna thajanari

   Matam asida Akhang aheising Tanaduna Akok acham tounaduna asigumba CHAHI 40 GI LANGPHAM asibu Koknari. 

ACCORDING TO SANAMAHI LAINING. 
 
SAVE LAINING & KHOK WAA.

Monday, August 17, 2026

HEIJING KHARAI

" H E I J I N G   K H A R A I "

     HEIJING KHARAI haiba se LUHONGBA gi Heingpot puba da amadi Luhongbada yaodaba yadraba KHARAI makhan amani. 

       NGAI, SEN, anina Macha anibu CHINGU, KHUIYUM   khangna  Ngasigi Numit asidagi eigi echa se nangonda thajarabani haina Sagei yek Salai anigi hei leidu, magi magi yek salaigi Laida, Apokpa, Apokpi, Kasha, amadi Lam Lai yaona mari makhong  sengna angang ani ( Loiyumba, Loiyumbi) anina yumbanbada ayet akhot Leitanaba Laigi hei lei sembada HEIJING KHARAI changi. 

       HEIJING KHARAI da happa hei lei do magi magi yek Salaigi Laina CHINGU, KHOIYUM na chakhrabadi loire makhoi ani amata oikhare etinpha amada Tinkhare haina lounei. 

      Phajadra eikhoi gi Liklam, param Kanglonse, masi pumbase macha mashu oina eikhoina mangdana cheksinna thamsi
Kangkhun muttanaba,. 

      N B,  Enatpu kanjaba Lainingbu yokhatchabani karemnaba Coment thoubirakanu louningdraba su ei eigi apambani. 

     KHURUMJARI  KANGLEIPAK

Sunday, August 16, 2026

Thasi Maikei

" M E I T  E I   G I   T H A S I   M A I K E I "
A n g a k p a  M e i t e i   I P A   I P U  S i n g 

       Scientific  age Leitringei Mamangda gi  eikhoigi Ahalsing na   NUMIT, THA & Thawanmichak ki khongchat yamna kupna mayek sengna khanglammi. 

        Meega Lai ga pullingei matamda, Lai na Mee bu khudongchaba Tanja louraga chathokke phangdragana chikpada oirabasu machiklage khanduna  CHENKHIBA MAIKEI  adubuni  NGASI EIKHOI NA  THASI MAIKEI hainariba asi. 

      Laina  Loidam Tha 12 asigi  Mamtharakkadaba hainadi sitharakkadaba maikei singbu yengduna  amambada khudong chaba louduna charage haina Maya kabak khanduna Lumduna Leinakhi, Loidam Tha amagi manungda  mamthaba hourakpa maikei asibu eikhoina  Thasi MAIKEI kounaba na. 

1,  Sajibu, Thawan,  Poinu  -  thana sibase  
     Chingkei maikeini, asida Laina ngaiduna 
    Leiye. 
2,  Kalen,  Langban,  Wakching  -  Awangni
3,  Inga,  Mera,  Phairel  -  Numgchup, 
4,  Ingen, Hiyangei, Lamta,  -  Koubru ni. 

      Asumna Tha na Mamtharakpa, sitharakpa hourakpa maikeida  Laina Taibangbu chagadabagi ngaiduna Lei haibase  IPA IPU sing na khangi haibadi  THA Amadi MALEM  (PRITHIIVI ) anigi khongchat ta MALEM  (Prithivi ) gi mamina hanna taba maikeini  Thasi MAIKEI hairibase, Maikei asomda chat thok chatsin touba, Saa, San, Puthok pusin touba asoi angam thokkalli aduna  Meitei na Thasi MAIKEI thokpa MAIKEI da Macha Nupi thajanade asigi maram yamba Lei. 

      Asigumba kupkharaba mamal yamlaba IPA IPU singna thambiriba Chatna kanglon asi ngakna chatpa haibasina  Thokadaba Awa ana, khudong thiba kayadagi kanba ngamgani. 

 SAVE  MEITEI CHATNA KANGLON. 

ACCORDING TO SANAMAHI LAINING.
   
   N B, -  Akuppa Lai gi maming mathadi panjadare samlapna ejakhibagidamak ngakpigani.

Saturday, August 15, 2026

LAI DA LAPHOI CHANG KATPA

" LAI DA LAPHOI CHANG KATPA "

       PAKHANGBA na Malem LEITHING GAI gai oina leiringei 

         LAININGTHOU SANAMAHI na Malem leisemlingei,Semlamba Malem pumbabu Lai PAKHANGBA na thugaikhi hai, 
      Lai Pakhangba na makhutna Lam lamduna, phuduna Hairakpada .

     LAININGTHOU SANAMAHI da panbatare khanduna IMA LEIMAREL SIDABI na mamangda Athotpa pambi ama puthoktuna Lam lamduna phurakpa makhutna pambiduda panhanduna magi Mirel pumba phajinbikhi. 

    Lamlaga phurakpada panba pambi asi IMA LEIMAREL SIDABI NA LAPHOU koukhi hainari ,

       LAININGTHOU SANAMAHI na Eina Semba Malembu thugaibadi Chingu khoiyum kanano kari matikno, LAININGTHOU etik khang han ge, Lurel Chadana Toklaroi sari wasakhi hai, 

      IMA LEIMAREL SIDABI na mangledana karamno khanduna naothemduna asao khambi meimutpire, Nang na adum saorabadi karamna Malem Leisemba loigani, Nang gi Wasak kaidanaba palem IMA na Lurel ( Makok) soidana sinnagani haina thembire, Malembu thingiairidu atei kana nate nadu ningthou atomba PAKHANGBA ni taklakhi, matam aduda LAININGTHOU SANAMAHI Lawai luton masam chap yungkhare kari matouno khan mamit era chanduna leikhare, SIDABI I'MA na Machagi wasak kaidanaba. 

    LAATON AMADA PUKNUNG LAPHU THARO ( HUNBADA NGAIRIBA THARO) 
haptuna asi charo wasak kaidanaba hairaklabada, asidi karino hangjarakhi, LAPHU THARO asi Nanao PAKHANGBA gi Lurel makoktuni LAA asina Lamhenba makhuttuni, Palem namana magi phataba wakhal pumba LAPHU PAMBI asi da magi mirelsu phajinbani, aduna LAPHU tharo asi charaga nang gi sari wasak kaidanaba ngakcharo. 

       Magi Lamhenba Makhut asidi CHINGU, KHOIYUM LAIYAM pumbanasu chaba oirasanu aduga LAPHU THARO asina mahei yanduna panba heirangdo KHUBAK CHANGJOU TARA Lonna panbagum panduna Edu Nakaida changjaba Heirang oirasanu hairakle. 

      LAININGTHOU SANAMAHI NA PALEM IMA gi yawanu phigao sana yaduna MALEM Leisemba amuk houkhi, 

      Maram asi Leibana Ngasi phaobada LAI AMA KHURUMBADA LAA sijinnari. Karigumbada langjakhiba ayol aran pumbabu kokpinaba, changjarakpa, haijarakpa matamda LAPHOI CHANG KHUPHANG NAIBA heibu mana mana Ningjariba Laiduda ngasi phaoba IPA IPU Singna katnari. 

ACCORDING TO SANAMAHI LAINING. 

      Asumna IPA IPU SINGNA THAMBIRIBA CHATNA KANGLONSE ngakna chatchabada asoiba aranba kaya yaorabasu, ngarangta pokpa NGAKHA ni khanna ngampiyu.

Friday, August 14, 2026

KETU LEIKHUN CHANGBA

" KETU LEIKHUN CHANGBA "     
 ( Sha Mamei Leikhun Changba Numit. )

     MEITEI IPA IPU singna asumna THA 12 gi manungda MALEM LEISA touduna
    Haibadi Leibak touduna thabak thouram touba yade haina 
  
   Tha thadugi tonganba numit thabal top topna khaidoktuna thamlammi.

      Asigumba MALEM LEIKHUN TOUDUNA Thou suba yadaba Numit thaban asibu IPA IPU Singna 
KETU LEIKHUN CHANGBA haina su khangnei.

     KETU LEIKHUN CHANGBA haiba ase PALEM PANTHOU anina punna Leiminnaringei matambu 

     SHA MAMEI LEIKHUN CHANGBA natra KETU LEIKHUN CHANGBA haina Koui.

     KOROU IPA gi Hakchang 
( heat of light ) na MALEM IMA GI Hakchang leironnungda changduna KOROU MALEM anina punna Leiminnaringei matambuni.

    Hairiba Matam asida LEIBAK LEIKHUN TOUDUNA Thou suba natraga Yum amagi UREP UYUNG touraba , Touriba thabak adugi Haktakta Mee adu areng areng put thagani. Yum sare loisinba ngamloi, VOTE LEPPA CANDIDATE amana Magi phiral haigatlurabadi maithiba nang galli , Numit asida touba thabak MAHEI YANBA ngamde.

  SHA MAMEI LEIKHUN CHANGBA 
( Ketu Leikhun changba numit )

1,    Shajibu tha di  6, 7, Ketu Leikhun change.

2,    Kalen tha di 11 Ketu Leikhun change.

3,    Inga tha di  3, 7 Ketu Leikhun change.

4,    Ingen tha di  4, 5 Ketu Leikhun change.

5.   Thawan tha di  10, 11 Ketu Leikhun change.

6,    Langban tha di  3, 4 ketu Leikhun change.

7,   Mera tha di  3, 7  ketu Leikhun change.

8,    Hiyangei tha di 10 ,11 Ketu Leikhun change 

9,    Poinu tha di  2, 3 .ketu Leikhun change.

10,    Wakching tha di  3, 7 Ketu Leikhun change.

11,    Phairel tha di  10, 11 Ketu Leikhun change.

12,   Lamta tha di  2, 3 Ketu Leikhun change.

    Hairiba thaban sing asi  SHA MAMEI LEIKHUN CHANGBA ( Ketu Leikhun changba) Numit thaban sing oibana Aphaba thabak thouram tounade ,

Wednesday, August 05, 2026

Ayeisen, Khudop Khoimahim amadi Selkhao

A Y E I S E N   A M A D I    K H U D O P
     K h o i m a h u m   &  S e l g a o

     AYEISEN hairiba Kon asi  CHAISEN
Makhal amani ,  AYEISEN amadi CHAISEN anisi supnatagi Mayek khak
Khetnabatani.

     Sel amadi Senjeng na yeira yeiraga
Saba Mayek koina koina thokpa CHAISEN makhal asibu AYEISEN haina Koui.

      Hairiba AYEISEN asida Paisa Mayek 7 khak Selgao amada Hapiduna  Mama oibina Macha Ningol da Awul pot oina pi.

     Masigi 7 ki Selja asina Higi Maru , Yai gi Maru oiruro,  7 ki Selningkhak asina Selsouduna Selgao chonna palluro
haina Macha Ningol da sinnei.aduna
Ayeisen asi Higi maru , yai gi Maru oina lounabana Awul pot oina pinei.

     Mama na macha Ningol gi Khutki Khutningthou da  KHOIMAHUM  Kouba Khudop amaga sibiduna Yumduda Liri khoirina , Khoithumnana ,khudingmak ki pukningbu Khoiningna phabagum phajinduna Yum panba ngamnaba 
SANA KHUDOP TAMPHAYAI oina sibi.

     Kanagumba ngamjadabana KHOINING Kouba Khoigi Khoiru oina pibasu yaoi.

    KHUDOP asi yamna maru oi, Nahan
Nongda Umang Lai Haraoba da asumna seithai.

     Purum nubi Chingdaibi 
     Nakhuttu nama tingthok o
     Khudop Sibige.
    Asumna seithanei, LAIREMBI na Mai Mai ngamjaroi haina yakhide , Eina hayeng chaoraga chaobana leptam pharaga Palem Panthouda gi
oina khudop adu Sige haikhi.

     Hairiba Khudop asi KHOINING Kouba Khoigi Khoiru dagi henna Nappa phaba ngamba Khudop oina lounabana  KKHOIMAHUM Kouba Khudop asi Mama na Luhongba da pinei.

          MEITEI GI YUMBALLON 
KAYADA WAHANTHOK LEIKHRABA
Leisemlon pumba ga Mari leinei.


Ayeisen

Saturday, August 01, 2026

Meitei Lainingda Kundo

" MEITEI LAINING DA KUNDO "

       MEITEI LAINING DA KUNDO haibase Enat Laining ga Tatna thanaba yadraba Singel Leirang amani.

        Singel Leirang KUNDO asi
Atoppa Lon haibadi Mee gi miron bu
Waiba natte ,

         Eikhoi gi CHINGU KHOIYUM Lai gi Matam dagi lon asi Leirang KUNDO asi KUNDO kouna adum leirammi.

        KUNDO asi Maru oina LUHONGBA, PUNSHI Leipun da YAODABA yadraba LEI ama oi.

    " WANGBREL PHAMBALLON "
Kouba PUYA da Singel Leirang KUNDO gi Maram da Mayek sengna 
Eri. Asumna 

     " TENGBANBA SIDABA MAPU na
Asao Khambi Mei houna SALAIREL SIDABI bu Cheibi cheitheng pire, SIDABI IMA gi Samlang paina yeibada, SIDABI IMA na mikup aduda MAPU magi MAKHONG Konduna khangkhi. SIDABI IMA Ngakpi heiba, chanbi heiba MAPU na ngakpiyu haijaraklabada, MAPU gi Langon puthokuna Sintha pibire.

      SALAIREL SIDABI IMA na Kunduna khangkhi haiba gi Nang Singel Leirang KUNDO kouna leisat yamna langolluro, KUNDO LAIREMBI nangna 

    NONGPOK Chidai ngakluro Haina Loi thakhi ". Asumna Mayek sengna 

   " WANGBREL PHAMBALLON" Kouba PUYA da Mayek sengna yaori.

     Leirang KUNDO asi gi Masak maong, Matik mayai amadi sijinnapham Pumba PUYA asida eri.

     Shingel Leirang. KUNDO. achamba LEI ama natte. SALAIREL SIDABI IMA gi Langon ni haina palli,

     Ha hung hei he hing LAININGTHOU IPA yaiphare


Thursday, July 30, 2026

ANGANG GI NAOPHAM PHUMBA

ANGANG GI NAOPHAM PHUMBA

      ANGANG GI NAOPHAM PHUMBA asi yamna maru oiba pokpagi thouram sing gi manungda amani.

    ANGANG ama hek pokpaga , Panthou Mapa bu Kousinbiduna ANGANG adugi Napada ( đź‘‚ ) da Mapu gi Mingkhei piduna . 

     LAI na ANGANG adugi Maming thonbana hankhrabadi phatte haina apokpa MAPA na ANGANG adugi Maming ama pokpaga ANGANG na Hanga haina kaptringei da natraga kappaga hekta thonnei.

    Asida tholliba Maming ase Eikhoi na  IPAN THARABA matungda Paknaba Maming ama hongnei.

     ANGANG GI KHOIRI adu TENGBANBA MAPU dagi MAIBI aduna phajana athouba WAYEL KATI , LANG AHINGBA Niraga ANGANG GI KHOIRI adu LANG aduna chetna pusindringei gi mamangda ANGANG GI NAOPHAM adudagi ANGANG adudagi Thawai mirel pumba tankhatpiraga Lang aduna chetna pulle,aduga TENGBANBA MAPU magi WAYEL KATI aduna KHOIRI adu kakpiraga ANGANG aduga NAOPHAM khaidoknare ,

   Nahan makheidi palem IMA gi Pibuk nungda NAOPHAM maga yawol yataminnarakpadu pokpa Numit asida gi makhoi ani lapnare.

    NAOPHAM asi MIOIBA Eikhoi na hayeng Awa ana taraklaba matamda NAOPHAM phumliba mapham aduda akok acham tourabadi SIRURA MI PHAOBA THAWAI MI KOUBADA HING GATLAK E hainari. Aduna ANGANG GI NAOPHAM se yamna Maru oina lounei.

     CHAPHU macha amada Lashing khara tharaga NAOPHAM adu hapigani, mathakta Lashing khara amuk kuppiraga.Sel.mayek ama haplaga Kambi amana makhum khumbigani.

    NUPA OIRAGANA yum gi yet thangba yenakha gi Dhari makhada yum gi humdang anigi marakta  phajana thouthoklaga phumnei , touba matamda yamna luna su phumnade, thennasu phumnade khut ki khubom muk luna touraga touriba KOM adu Uchal Meira okthokpiraga kom manungdasu. CHENG ANGANGBA angouba lupa chatpi ama hanna thadabiraga mamai Mamang ONDUNA  Angang adu NAOPHAM adu phumbigani.

    NAOPHAM phumpham adu Eikhoi na YENAKHA PAOTABA dagi leibagini cheng Angang angouba lupa chatpi ama hanna thadarise. Masina tungda ANGANG adugi khwaidagi Nungaiba aphaba oi.
  
    Nupi OIRAGANA yum gi oi thangba YENAKHA oina phumnei.

     PANTHOU IPA LAININGTHOU na yum gi YENAKHA da leiraga YENAKHA PAOTABA koui.aduna IPA dagi lam adu loubani.

    Wahei di asumnasu hainei.

    NAOPHAM nang gi naming di LOINABA haina Koui, LOINABA nadi WABA. CHENGA hainasu koubane. Loinana CHENGA nang gi sinthadi ANGANG Nawa mana hayeng Chaoba Yangoi pharadina  Taibang sintha loidriba phaoba Taibang nawa asibu ngak sunduna leigadabani haina TENGBANBA MAPU pirakpa sinthabu loinaba  CHENGA nang na yaduna laklabanina Punshi chengjeng loidriba phaoba lengdana leiro. Punsi lamma khangda TILMU LAIMU PHATABANA KOURAKPADA HAO HAINA KHUMBA YADEKO. MAPU NA PIRAKPA PUNSI CHEICHAT 120  NONGMA wattana pan gadabani.

      Numit chayol 7nina langja oiduna ANGANG Nawa gi punshi chukpu pharo, pharage hairaga LANG AHINGBA aduna CHAPHU mangakta 7 lak koina yetpiduna ANGANG GI NAOPHAM se phumnei.

     Pumliba maphamdu kanna yeisilladi ANGANG mana ( đź‘‚ ) pangi. Khita yeisille nata singdanei.

     Lunaa phumme ANGANG masa  solli , taona phumle Wakhal Pukning etao taoi haina thajanei.

    ANGANG GI NAOPHAM PHUMBA asi ANGANG amagi TAIBANG sintha PIRAKPA PUNSI CHEICHAT ki soiphdraba Ahanba tangkak amani.


Wednesday, July 29, 2026

Ingel Kumkhaiba

" INGEL KUM KHAIBA NUMIT "

 SHAJIBU KALEN = PANTHOU
                                    IPA na THABUM
                                    2 se naopure.
                                           

 INGA INGEL. = PALEM IMA da
                                 PANTHOU Maru 
                                 IMA daKhaithare.

          INGA KUMTAMBA da PANTHOU gi Liklai Maru bu PALEM IMA da Maru hulle INGA KUMTAMLE ,

         INGEL THA da Ee Pumba khaidoktuna TAIBANG Mabu Mitamlak e.

        TAIBANG gi Asengba SAKTAM ama setlakpa Matam da Asoi Angam yaodana Aphaba ama oinaba 
       THOUNIBA THA bu INGEL KUM KHAIBA hainei.

      INGEL THA GI 15 panba Numit asibu TAIBANG Eikhoi na Erat thouniduna Ningjaba pumba thungjage haina thouninei.

   INGA KUMTAMBA, INGEL KUM KHAIBA NUMIT.

Thawan Itamba Thouram

T H A W A N I T A M B A T H O U R A M

       THAWAN THA GI 3 PANBA Numit asibu Eikhoi na Khurumnei.

       Numit asida SALAIREL SIDABA 
MAPU na IRAI LEIMA & IKHEIREN NAMUNGBA anibu puthoktuna.

      Lemlei Ngaram 100/ Eram 100/
Semhanduna Ayingba MALEM ama oiba ngamjakhi. Aram khourang pumba kokhankhi.

     KANGLEIPAK asida LOKTAK IMA YAODANA Eikhoi gi puwari ama semgatpada mapung phaba ngamde.

      IMA magi Mathanungda Taibang Kaya gi changjapham oiduna
Hingli ngasisu.

     LOKTAK IMA gi asengba Koloi Minglen asi CHINGU Khoiyum Laina 
"C H I R O T N U " haina kounei.

     LAIJA ESHING bu puba Lai di IMA IRAI LEIMA & IKHEIREN NAMUNGBA anina pui.

    Ngasi ngasimak THANGA LAMDAM da IKHEIREN NAMUNGBA gi khubam Lei.

    THANGA hairiba Lam asidi TENGBANBA MAPU GI AHANBA KHONGDAPHAM Yamna Luba ACHAO NAPAN KABA yadaba mapham ama oiri.

    TAIBANG na oige phang ge khanna tannaba thabak thouram pumba THANGA da laktuna pukchen sengna nibada phangdaba leite .

     THANGA LAKPA hairiba LAI asidi achamba LAI natte TAIBANG PANBA asibu sembiba MAPU di Mahak ni. Ibungo Magi matik mayaidi Nanai na thabada mawatli haibaduni.

    Ngasi phaobada Manipur gi angam ATHOU Leader MLA MANTRI Singna THANGA hairiba mapham asida Changba ngamnade haibadi Makhoi na karigumba changlaklabasu makhoina tonglakliba Gari adu Flag post yaona changnade .

    Karigumba mangak mana haigattuna usit thawoidana changlakladi ,lakliba natraga touriba thabaktugi thouram loidringeida PHAM taba natragana Awa ana tabadi soidrabani.

    THANGA CHINGJIN gi Thong adu lanbada Laibabak katnei. Khongup , Sendal louthoknei.

     Haibadi yamna Maru oiba mapham ama oi , Loinaidraba Wari singbul kaya leiri LOKTAK IMA Magi Masaigonda.

      THAWAN THA GI 3 PANBA Numit asi LOKTAK LAIREMBI IMA ,
Magi asengba Numit oibana Numit asida THAWAN ITAMBA GI TOURAM pangthok e.

   IRAI LEIMA, IKHEIREN NAMUNGBA anibu thouninei. LEIBAK ki yaipha thouni touduna Numit asida LAIJA ESHING da Khayom langsang, Lemlei Ngaram 100/ Heirang Leirang na chingba katnei.

      Numit asida LAIJA ESHING da katlaba IRAI LEIMA, IKHEIREN NAMUNGBA anida latkhraba Eshing da taokhatlakpa Heirang Leirang adu khundunanri eigi Enkhatlakliba Icha eshu singda pijarabadi Kum amagi manungda 

     LAIJA ESHING da ANGANG nubi taduna arak akhangnaba siba naba . Ee makhe langkhatlakpa matamda thokheidaba thoudok Wathok Awa ana phataba Kaya dagi ngakthokpa ngammi haina thajanei . Maram asi leibana 

   THAWAN THA GI 3 PANBA Numit asibu Eikhoi na THAWAN ITAMBA haina erat thouni touduna Numit asida LOKTAK LAIREMBI IMA, IRAI LEIMA, IKHEIREN NAMUNGBA anibu thouninei.

      Ha Hung Hei He Hing 
Save Enat Laining save LOKTAK LAIREMBI IMA.



Monday, July 27, 2026

Wang Chaphu amadi Nura Khundong Lei

W A N G C H A P H U &. N U R A
K h u d o n g L e i g i L e i n a b a
ACHETPA MARI ,

     IMA PANTHOIBI irat isol Touba matamda " Nura Khudong Lei " hairiba Lei asi yaodaba yade haina
Lounari ,

      IMA PANTHOIBI na Taibang Sintha Puthokpa da " Wang Chaphu "
Sanaba thourangkhi , chenglou saktambu karamna pothoksige paima pukning Wakhalna lamba phangdrabada,

      Mathanglen Thanglen Manjana adungei Khudol Tamkhiba Leirang mabu Urubada Leirang magi Mahei Saktambu louraga " Wang Chaphu "
asi Sakhibana Nura Khudong Lei hairiba Lei asi ga Wang Chaphu ga 
ACHETPA MARI leinei.

     Matam amagi "STATE FLOWER"
Oiramaba Leirang asi ngashi di masak
Phaoba khangbidare.

    LEIRANG Magi makhongda CHINGU KHOIYUM anina Nungsi khudol tamnakhi haina 
       LEIRANG MAGI KOLOI BU
    N U R A K H U D O N G L E I
h a i n a N g a s i T a i b a n g n a
Khangnari.