Thursday, August 14, 2025

Khoiju Leikham

" K H O I J U   A M D I   L E I K H A M "🍀🍀

  Khoiju Leikham asi Meitei Enat Laining ga tatna thana yadraba Leising gi manungda yamna maru oiba lei makhan ama oiri.Masi Meitei gi Ningthourol Kayana.Huiyen Lantaba Chatpada sijinnabagi wari su lei.Lei Ani gi Warisi adungei LAIREMBI IMA 7 NA KANGLEIPAK asida
Taibang Langol Kumhei yaoba loiraduna , Sintha loiraduna KANGLEIPAK asi thadoklasi haina Watanaraba matungda Loibi Chingsang napom Kaya lakpana
     NONGPOK Laimaiching tungoinaram , Awang Koubru Masaigonbu thadoklam asum Lakpana,Korou mayum changkhare Numit
Tathokhare, phare adudi thungliba Mapham asida ngasi gi Ahing asimadi leithoklasi hayeng Nong hek 
Nganbaga chatlasi haina IMA 7 na Numit TAKHIBA Mapham aduda yarekle, 
Nong ngalle IMA sing na yareklamba Mapham adu thadoklamle. Matam aduda Makhoi 7 na hairak e, eikhoina Yarek nongphaina leirammi khangnaba Lamdam nangse eikhoi na PHAYENG
haina kouramlageko,
Phayeng hairiba Mapham asida leiriba TAIBANG pumba NAKHOI Awat apa leitana chaba thakpa wattana leiba oiro,
     Miyok mikon phaba lamdam haibadusu oirasanu haina thoujan lankubirammi haina houjik phaoba thajanari PHAYENG asi. Yamna Nungsiba Mapham amasu oiri.
Asumna asum Lakpana Langol Chingsang yourakpa matamda  Nungsana phudit phumei sabana ngaihak pothasi haina pothare, adudi Eru etakhisi haina Langol loktagi chentharakpa Chingjum gi esingda
  Eru etaduna sanabana Lamphel pat
Youre,  Uptao longtao,erei nonglei sanakhi. Lemlei ngayam karaktuna
IMA singna sanabada Lemlei ngayamsu yaokhibana
Lamphel pat asi Lemlei nga watte
hainei, adubu SARENG , NGANAL di
   Kaba yaroi haina yaohande,
Asumna tubat natei samna lakpana  houjikti LAI MATON PHOURUNGCHING taraktuna Tongjei maril yougadoure,
Lairembi 7 na  Serou Sugunu ewaita, Tampha LAIREMBI madailam
Loktak esai 9 mak thadoklam poire lamdam asibu thadoklage, Kangleipak asida Langol kumhei Loire hourei Nongchup Haramda panglase haina
   Chatke tourakpada  IMA Phouoibi
Madi eigi Langol Kumhei loiramdari
Eidi Kangleipak asida leijahoukhige
hairakle,
Tengbanba mapuna pirakpa sinthada Taibang Langol kumhei da
AKONGYAMBA mabu ngaihoukhige hairakpada, machem - 6 na yakhide
Leihouba yaroi nang yaodrabadi Langol kumhei mapung phararoi haina machem 6 na Phouoibi Lairembi gi sayeng Tam pairaga soro
Roro Chinglaga puba hourakle Phouoibi Lairembi IMA na Kumgi
Nong Khong gum khongna Kaplakpana makhut namana heipan leipan upan wapan kayabu paiduna
Khamkhi, machem 6 Kanba henkhibana pairu pairuba Heirang Leirang upal wapal Pumba buk buk loina phuk khi ,Makhoi 6 na ngamduna soro roro asum chinglakpana Phouoibi Lairembi IMA pang gal upai leikhide,
Phouoibi Lairembi IMA na kapna kapna asum yenglakpada pambi macha amabu uraduna aduda pairaga amuk khangkhi , handakti machem 6 chingba ngamkhidare 
Phouoibi Lairembi IMA na Pambi macha amada pairaga khangkhibadagi , machi phaoba lengba ngamkhidare
Machem 6 saobana phi phi kamkhi
Leihouro haina masa sayengdu khangtha thadokrakhi. Phare nang leijahouro haina Phouoibi Lairembi IMA bu thanamlaga machem 6 hourei Nongchup Haram pangna Tongjei maril phaona Barak Turel lanna chatkhare.
Houjikti Phouoibi Lairembi IMA gi
Awaba Pumba kokchare Kangleipak asida Langol kumhei mapung pharani
Khanna haraojare,
IMA PHOUOIBI LAIREMBI bu paiduna khamkhiba Pambi amabu
IMA na Munna yengduna hairak e

   He.. pambi ngashi nangna eibu khambiramdrabadi eigi kumhei mapung pharamloi Lairembi na Pambi
Nangbu ngasidagi  

   Leirang LEIKHAM  haina kourage eikhoi Ani Eta sanarasi awa nungai Pumba mateng pangnasi haina mata sanakhi
Asigi makha khoiju............!

        Khoiju gi wari samjinjaraga  Khoiju ga Leikham ga IMA PHOUOIBI LAIREMBI ga punna Mata sanare
   Hayeng PHOUOIBI LAIREMBI eidi
Khoiju leikham nakhoi anina leiba maphamda eisu lengdana leige.

     Kei gi Keinungda punna leisi
Tangbang na Loklai tinlai thungbada tinkhai laikhaiba matamda nakhoi anina ei gi awaba kokpibagum taibang gi awaba phataba pumbabusu kokpiba oiro.

     Nupi oibi Eikhoigi ashibaga achangbaga anigi langdai oiba Mamit mamai pangba ( chabokpa) matamda khoiju leikham nakhoi anina hanna lamongnaduna Nupi gi Khudong thiba kayabu kokpa oirasanu.

      Aki tujung Saroi NGAROI bu tanba ngamba oirasi , Karigumba phoumi eina chenkhraba matamda Eta khoiju leikham nakhoi ani yaona , yen amubi nakhoi ahum kouraklabadi PHOUOIBI LAIREMBI eihak mitna kuppada Yana kabada nakhoi gi nanak yourake
   haina sari pandom lomnakhi , maram asi leibana Khoiju Leikham asi Meitei eikhoi na yokhatpa mathou
Tai, Pambi anisi yamna Maru oiriba maramna hekpa masingna henkhibana houjikti khoiju leikham leisinlaktare,masibu yokhatpa yamna mathou tarakli.🍀🍀🍀

Khoiju Leikham


Khoiju

Leikham

Friday, April 11, 2025

PHANEK KHOI LONBA MAYEK

" PHANEK KHOI LONBA MAYEK "

      Nahanong " IMA LEIMAREL SIDABI " na Eru sambal lang gena thouranglakpada LAIJA ERONUNGDA Khoina Khoina taba mami amabu Kongjang Wasa taba oiraboi khallure,

       Kongjang Wasa di oiramdare
Ebudhou Lairel TAOROILAI PAKHANGBA na mathup mamup
Thumpana Khoina Khoina taba oiramle.
       Matang asida LAIJA ERONUNG haibase atei kari oiramdare IMA magi Siyomnung
Angangkhao gi Ewaiphubu oiramle.

     Kongjang Wasana taba manba
Khoina Khoina taba mami di Salairel Sidaba Mapu thabum 2 Naopuduna achangba maruna IMA da thangthabiduna sanagi khoijikhada achangba maruna Lai PAKHANGBA oina mitamduna PALEM OIBI magi Eshing Ewaiphu nungda KHOIRI NAOPHAM ga loinana kaona thinna Sanaba Khoibi khoirel mana Khoina Khoina taba mami oiramle.

      Mangba yadaba mami oibana
Khoiyum Nongpok NINGTHOU ANGAIBA gi Mamom SANA KHONG NANG LEIMABU Kouduna
Tariba mami asibu charei phi oina sanaba sinnare , Khoibi khoirel adugi soiphadraba mayekpu PHANEK KI PHIBANDA hapanduna
Asumna CHINGU Lai gi mayamdagi PHANEK asibu Khoibi khoirel magi mayek oibana KHOI MAYEK haina khangnarak khi.

     Hairiba PHANEK asi asum asum thangtharakpana TAIBANG gi chak taraktuna.

    Langba chak ki Kumsing 4071 NONGDA LAI PAKHANGBA gi Kumsing 963 SAJIBU tha gi 15 panba Sagolsen numitta MEITEI Leimasing bu koukhattuna Lainingthou MEITEINGU LAININGTHOU HUIYEL LANGJENG ASAPHABA KANGLEI PIBAREL " YANGLOU KEIPHABA " na NUPI OIBIGI PHANEK KI PHIBANDA LOLLIBA KHOI LONBA MAYEK asi

     KHOI Kanok konduna " KABRANG " Langlana machu machu na phajana CHINGU Lai gi liklambu kaidana LONBA tamkhi.

     Asumna ngasi ngasimak NUPI OIBIGI PHANEK KI PHIBANDA LOLLIBA KHOI LONBA MAYEK asi lakhibani.

     Asida koirap koirap koina kolliba akoiba asi Kanok kounarammi.

     Kanok asina taklibase NUPI OIBIGI ANGANG KHAO SIYUM
takli .

      Asigumba Kanok akonba asi yamna chaonasu konnade asina henna chaoradi setliba NUPI adugi Angang khao adu henna chaoi.phatte Angang pokpa angamloi haina loinabana Mamangeigi phanek KHOI LONBA MAYEK asi di yamna phajei.

    Houjik matamgi KHOI LONBA MAYEK ki phanek phibaldi chaoba tannare, adu macha masu pokpada mahousagi khupokta pokpa ware.

       Mamana macha poktare mabukta thang tharaga machade 
Mabukta oina poknare.

     Mahousagi Khongchat NONGMA NONGMA gi kaiyharakli 
Mama macha nungsinabagi saktamsu mangtharakpagum toure.

PHANEK KHOI LONBA MAYEK 
asibu Eikhoi pumbana ekai khumnasi.
Asoi aran pumba ngakpigani.
Source : Iboyaima Mangang

Monday, February 10, 2025

Ahing ge Achikpa

Ahing ge Achikpa bu Koujeng Harouna fajaba hengathanle, tantha naina khongba huige Khonjelakta setharaba Charam tatlaba huinao amage khonjelsu tare.
Tuhatpinabana thanlaba Taibangda Achumba haibase Tha Thawanmichak fao oiramdre. Chumlebade Achumba haiba mingtholdu khaktamak oiramle.
Achumba haibase Chaba yade paiba yade khnge eisu adubu Paiba yaba chaba yaba achumba na Asengba achumbane hainingle.
Kanage mitlu peranglakta sanare eroiduna eroiba punsege heiraroidaba eina.


10th Feb. 2016

Thursday, February 06, 2025

Ching ge Leirang

Ching ge leirang leinungshi
Kellabara nadom tumina
Taibang kana khanghanda
Paklaba taibang fampak ashae ng ge yaori kaona
Hayeng muk ke napokta taibang punshi oina pokuu ko

6/2/2013

Saturday, October 26, 2024

The Legend of Sadim Lizai - Sadim Pukhri

Sadim Lizai, often referred to as Sadim Pukhri, is a historical lake situated at the summit of Sadim Pukhri Village. It encompasses approximately 600 square meters. According to legend, Apou Pungtingpii, a close associate of Apou Rangtaipii (Maram Legends), was apprehended by the Meitei King and held in prison. Apou Rangtaipii proceeded to his rescue. Upon arriving at the location where ge was held captive, Apou Rangtaipii instructed Apou Pungtingpii to employ his abilities to divert the adversaries. Apou Pungtingpii commenced expectorating on the prison cell wall. The spit ignited, resulting in the home ablaze. At that time, Apou Rangtaipii fled from the adversary with his companion Apou Pungtingpii. During their flight, Apou Pungtingpii experienced intense thirst and was unable to proceed. Concerned about his friend's potential recapture by the pursuing enemy, Apou Rangtaipii spat on the ground and forcefully struck it with his heel. A spring of water emerged from the exact location, and Apou Pungtingpii satisfied his thirst; the two subsequently fled to safety. The water expanded into a tiny lake. The adversary, finding it unfeasible to traverse, ceased pursuit.
After the conflict concluded and peace was established between the Marams and the Meiteis, the Meitei Prince visited the lake. While fetching water from the lake, his golden pot (Sanabol/ Sana Pun) fell into the water. The occurrence led to the lake being named "Lizai," derived from the Maram language where "Li" signifies pot and "Zai" denotes water.

Currently, the location is recognized for its abundant natural resources of snails and fish. Individuals from many locations visit the site for picnicking and sightseeing. Summer is the optimal season for sightseeing in the area.

(NB: Pukhri - Ekon, Apou- Grandfather - here the use of Apou implies as Honourable Grandfather- Epa Epu)


Thursday, June 20, 2024

LUHONGBA DA LOIYUMBA ( BOR ) PHUBA.

LUHONGBA DA LOIYUMBA ( BOR ) PHUBA.

      NGASI MEITEI Eikhoi gi LUHONGBA hairiba Thouram asi yamna Wahanthok leiba Liklam amani,

     Kourou Malem anigi khongchat , leinariba mari asigi chaoraba saktam amadi mami asi MEITEI LUHONGBA hairiba Thouram mayek sengna Tai.

      LUHONGBA gi Hakchang sagatlakpa ( Raga houba, Man sagatlakpa) asi akai atoi thokpa yade.

     Asida Raga/ man/ Hakchang kairabadi Luhongliba LOIYUMBA, LOIYUMBI anidu aphaba oigande kaina toinaba thokalli haina thajanei.

     Aduna Raga houkhragadi Loidriba
Phaoba Mi changba yade, masi Malem Leisemba hourakpa/ Taibang Hakchang sagatlakpa ga mari leinei.

     Sonnapung amagi MAYAIDA CHINGU,Khoiyum Lai suna tinduna
Tengbanba Mapu MAYAIDA lengsiduna lei haina yamna macha khaina leiriba MEITEI gi Sonnapung ni asumna Nupa Nupi anidugi punsi gi
Ahanba Khongchat hougadouriba yamna Maru oiba Thouram ni ,

1, Luhongphan phamba
2, Leipun punba ( Kujaba Pumba)
3, Lei Koiba,
4, Kundo pareng hukpa
5, Phiji Kisi punba 
6, Kwa lannaba.
7, Kangsubi ennaba

     Hairiba Thouram asi da ayetpa amata pibidana pangthoknei. Matang asida Kwa lannaraga Kangsubi ennaba asi yamna Maru oiba Thouram ni, makhoi anina Pakhang Leibasi oiringeida aranba Kaya, asoiba Kaya yaoramlabasu sengdaba ee Pumba pumseng sengdoknaduna
Ngashi hairiba numit asidagi eikhoi anigi Anouba Punshi ama Nouna Semle , amangba ee Pumba sengduna MITHOI MIHENBA ATHOIBA chada naoda phangduna nungai yaiphaba Yumbal ama Semlle
haina Tengbanba Mapu magi sintha punaba ennaba Thoiding Kangsubi ni
Masi chadaba sungya yade soidana chagadabani. (Nacha Athoiba MIHENBA pok e, )

     Korou mana nayum changkhraga Malem leimasu matung enna mamlak e , asumna Nupa duna mang thana hanna halak e Nupi na konna lak e.
Nupana hanna yum youdaba yade.

     Kourou mayum changlakpa gi masak oiba khongchat asida Houjik 
Bor PHUBA haiba ama yamna kanna tounarakli , masi yamna phatte,

    Numit adugi oina Bor adudagi henna Chaoba lei, aduda mayam changduna PHUBA haiba se Nupa Nupi anidugi punsi gi nungai yaiphaba tankhatlakpada Neithatpibaga pangkhakni.

    Tounaheideko, Nupi thillakpada
Mouga Manemga Khongbi Netpa hanba tannabigi chatnabi asi khwaidagi phattaba amani. Taibangna ehan hanna Sibase Khongbi dagi houi.aduna migi Khongbi Netpa yade hanna netluriba miduna midugi sigadaba langpham Pumba pui aduna LUHONGBA da Manem amadi Mou Khongbi netnaheide.

     KUNDO PARENG gi lei hurannaba yade, huranlibi Leisabi adu hayeng migi macha Mawa leiraba Nupa gi atombi oiganiko touheide.

     KUNDO PARENG Kangkhal mathakta langkhatnaheide , LUHONGBA gi aduk mamal yamlaba Punshi gi Leipun oikhiba leidu mapham khangna AYEISEL adugi manungda chetna thammu.

"SAVE our ritual Culture LUHONGBA"

Source: Iboyaima Mangng

Loupuk na koure

Loupuk na koure
Kum gi nong su churare.
Matam magi khongchatpu kanana thingba ngambage?
Ahingba singi lakta Ashiba singsu Yentai thanna yaoriye.
Meeoibani na Set setuna chanagadabane.
Masi tang natrane Eikhoina khngliba haibado?