Thursday, December 19, 2013

Yek Salai

Yek Salai
(koisiliba sing ashi Yek-salai hongkhiba yaobasingni mamangeigi)

1. MANGANG YEK SALAI-SAGEI:
AHEIBAM
ACHURAM
AHANTHEM
AKHONGBAM
AKHOM
ATOM
AYEKPAM
CHAKAMAYUM
CHANAM [angom] [salangleisangthem]
CHANAMBAM
CHANINGHANBAM
CHANINGSENBAM
CHANNABAM
CHANJHANBAM
CHARAIMAYUM
CHAROIBAM [khuman]
CHEROM
CHINGKHAM
CHIROM
CHONGJAMBAM
CHONJHONBAM
CHONGTHAM
CHORIBAM
HAKWANTHEM
HAODEIBAM
HAOKHOM
HAYINGTHEM
HEIBITHABAM
HEIRANGKHONGJAM
HEIRANGLEISANGBAM
HEIRANGTHOKCHAM
HEIROM [angom]
HEISNAM
HEMNAM [angom]
HICHAM
HIRINGTHEM
HIROM
HODAM
HODAMNGATHAM
HUIDROM
HUIREM [angom]
HUIRONGBAM [luwang]
HUIYONGBAM
HOUBIYAM
IKHOISANGBAM
IKWANTHEM
IPUMSANGBAM
IPUSANGBAM [luwang]
IRENGBAM
IROM
IROMSINAM
IRUMBAM
IRUNGBAM
ISENBAM
KAISAM
KAMBAM
KANGABAM
KANGASANGBAM
KANGHUJAM
KANGSENBAM 
KAYENPAIBAM
KEISHAM [angom] [salangleisangthem]
KEITHELLAKPAM [moirang]
KHAMBAM [khabanganba]
KHAMNAM [luwang]
KHOIDONGBAM 
KHOIROM 
KHOISHNAM [angom] [salangleisangthem] 
KHUMANCHAIPAM 
KHUMANKEIRAKPAM
KHUMANLAMBAM 
KHONGNAM 
KHAMLANGSANGBAM 
KHANAM 
KHANGJAPAM 
KHUNJAM [luwang] 
KHUNJHAM 
KHURAILATPAM
KHURIRENBAM [salngleisangthem]
KHUNJAHUNBAM 
KHUNDOM 
KHUNDRAKPAM 
KHURIYENBAM 
KHWAIRAKPAM [moirang]
KONGABAM 
KONGBAJAM [luwang] 
KONGACHAM 
KONGPAM [angom] 
KONSAM [khuman] [angom] [moirang][salangleisangthem] 
KONUHAOBAM 
LAICHANBAM
LAIKANGBAM luwang]
LAISANGBAM [angom]
LAITAM
LAITONJAM [angom]
LANGTEN
LANGTEMAN [luwang]
LANGPOKLAKPAM
LANTHAM [khuman]
LEICHOIBAM
LEICHONBAM
LEIMALEIRAKPAM
LEIMAPOKPAM
LEIMARAKPAM
LEIMARAM
LEIMASANGBAM
LEISONGBAM
LEIUSHUNGBAM
LIUNUNGBAM
LEISANGBAM
LEIYUNGSHUNGBAM
LEMBAM
LOITAM [salangleisangthem]
LOITONGBAM 
LOUKRAKPAM
LOURANGBAM
LOUREMBAM
LOURIYAM
LOUSAMBAM
LOURUNGBAM
LUKRAM
MAIRENBAM
MAYANGLAMBAM 
MOICHAM
MORAM [luweang]
MOIBUNGLOKPAM
MOIRANGNINGTHOUMAYUM
MUTUM
NAHAKPAM [luwang] 
NAKAMBAM
NAMEIRAKPAM
NAMOIJAM [moirang]
NAMOIRAKPAM
NANDEIBAM [moirang] [khabanganba]
NAODAM
NAOKONSANGBAM
NAOREM
NAOROIBAM [luwang]
NATHAM
NAYANGLAMBAMUTUM
NGANGAM
NGANGOM [luwang] [moirang]
NGANGKHARUNGBAM
NGANGOMYUMDANGBAM
NGARIYANBAM
NGATHEM [salangleisangthem]
NINGTHOUJAM 
NONGMAIJAM 
NONGTHOMBAM [luwang] [angom]
NONGMEIKAPAM
NOULAM
NUMITLEISANGBAM
PAONAM [angom]
POUNAM
PAOPAM
PEBAM
PECHIMAYUM
PHAIREMBAM [khuman]
PHANJOUBAM
PHAMDOM
PHELEM
PHICHAM
PHIJAM [khabanganba]
PHIJAPHIBAM
PHILEM
PHOURUNGBAM
PUTHEM [moirang]
PUNAMSAPAM [KHUMAN] 
SAANGAISEN
SAGOLHANJABAM
SAGOLSEM
SAIKHOM
SAIREM [angom]
SANABAM
SANGAISENBAM
SANAGAISEM
SANGLENBAM
SANROKPAM
SANGLEM
SANGLELMAYUM
SANGTHOKPAM
SANOUJAM
SANSABAM
SANSAM
SANASAM
SANWAIBAM
SAPAM [khuman]
SARUNGBAM [moirang]
SAWOKPAM
SENJAM
SERAM [angom]
SHAMSHINBAM
SINAM [khuman]
SINGAM
SINGGHAM
SINGKHAMBAM [moirang]
SINGKHAM
SINGKHARAM
SINGKHUBAM
SORAM [khuman] [soram]
SORENSANGBAM
SOIRAM
SOUGRAKPAM
SUKHAM
SUIREM
TAIBUNGJHAM
TAICHAM
TAKHELLAMBAM
TANGEEJAM
TAYENJAM
TAYUJHAM
TENSHUBAM
THANGANGSHABAM [khuman]
THANGASHABAM
THINGNAM 
THINGYAM
THONGABAM
THONGKAPAM [salangleisangthem]
THONGRAM
THONGRATABAM
THOUDAM
TOIBISAM
TONAMBAM
TONBAM
YAISKULAKPAM
YANGOUYEIBAM
YANGJHRAKPAM
YELWAM
YENKOKPAM
YENSENBAM
YENPOKPAM
YELEM
YUMKHAIBAM [angom] [moirang]
YUMNAM
YUMNAMKOMSAM
URIKHINBAM [luwang]
URIPAM
WAIKHOM [luwang]
WAIROM
WANGKHARAKPAM
WANGKHEILOURUNGBAM
WANGKHEIMAYUM
WANGKHEIPHAMDOKPAM 
WANGKHEIRAKPAM
WARELLAMBAM
WAREPPAM [khuman]
WAREMBAM
WAREPPAM
YANGAMBAM [luwang] [salangleisangthem]
YANGNUYENBAM
YANGOUBAM
YENGKHOM



2. LUWANG YEK SALAI-SAGEI:

ABUJAM 
ACHOIBAM 
ACHOIBAM [angom] 
ANGAMBAM 
ARAMBAM 
AREKPAM 
ARUBAM 
ASANGBAM [moirang] 
ASANGWANGBAM 
ATHOKPAM 
AYEKPAM [mangang] [khabanganba] [leisangthem]
CHINGJABAM 
CHINGGAIBAM 
CHONGTHAM [khabanganba] [leisangthem]
HAORONGBAM [moirang] 
HAIKHAM 
HEIKHAM
HEIKAM
HIJAM
HINAOSABAM
HINGKHANGBAM 
HUIRONGBAM SALAM 
ICHOM 
KAMBONGMAYUM 
KHOIBAM [angom] 
KHOKNAM 
KHUGAM 
KHUJAMMAYUM 
KHUMUKCHAM [khabanganba] [khuman]
KOIJAM 
KONGPACHAM 
LAIKANGBAM
LAIKHONGLEMBAM
LAIRENJAM [moirang]
LAIRONGJAM
LAISOM
LAKPAMSABAM
LEIRONGJAM
LORENGBAM
LOUKHAMBAM
LOUPAM
LUSANGBAM
LUWANGSANGBAM
MAYENGBAM
MAISNAM/MEISNAM
METRAM
NGOUBAM 
NAHAKPAM
NAMBAM
NANBAM
NAOROIBAM
NAOROIJAM
NINGCHITPAM
NINGACHIKPAM
NGANGLOM 
NGANGOM 
NONGPOKPAM
NONGTHOMBAM
PHAMIHANBAM
PHAMPIBAM
PHEIROIJAM
PUNGKRAIJAM
SAKOKPAM [khuman]
SAMBAKRAM 
SAMBANGSAM 
SALAM 
SENJAM 
SHITHANGKHAM [moirang]
SORAM 
SOURAM
TAKHELMAYUM 
THAMANGCHAM 
THAMANGBAM 
THANANGCHAM 
THANGJAM [khuman] [angom] [moirang] [leisangthem] 
THANGJAMSORAM 
THANGJAMKHUMUKCHAM 
THAOROIJAM 
THAOTEIBAM
THIYAM
THOUNAOJAM 
TINBIJAM 
TOIBIJAM 
TOIJHAM 
TOUMOM 
TOUREM [khuman] 
UREPKHINBAM 
USHAM 
WAHENGBAM
WAIKHOM
WAKONTHEMWAKONGTHEM 
WANGLENBAM [moirang]
WANGLELBAM [angom] 
WANGLEMPAM
YANGAMBAM
YANGKAMPAM
YANGKOPAM
YELANGBAM [khabanganba] [leisangthem]
YENDREMBAM
YOIRELKBAM
YUMLEMBAM

3. KHUMAN YEK SALAI-SAGEI:
AHONGSANGBAM 
AFRAM 
AHAIBAM 
AHABAM [khabanganba]
AHEIBAM [mangang] [moirang] [leisangthem] 
AHONGBAM 
AKANGJAM 
AKARAM [moirang] 
AKHAM 
AKHOM [leisangthem]
AKHUWAM 
AKUWAM 
AMAKCHAM 
AMOM [moirang] [leisangthem] 
ANGUDAM 
ASEIBAHANBAM 
ASEM [moirang] 
ATOM [mangang]
AYAM 
CHABUNGBAM 
CHANDAM 
CHANGGAMMAYUM
CHINGKHOM
CHINGTHAM
CHINGKHUBAM
CHINGKHAM
CHONGKHAM [leisangthem]
CHONGMOM [moirang] 
CHUNGKHAM
HANGLEM [moirang]
HAOBAM
HAOBIJAM [khabanganba]
HAOIBAM [moirang]
HAORONGBAM [moirang]
HAORUNGBAM
HATRONGBAM [luwang]
HAWAIBAM [moirang]
HEIKRUJAM 
HEIRAM [angom]
HENTAKPAM
HOWAIBAM
INABAM 
INGLAIBAM 
INGLEM 
INGUIDAM
INGUDAM
INSENBAM 
INTONBAM [mangang]
JHANABAM 
KABAOBAM 
KABORUNGBAM 
KABRAMBAM [moirang] [khabanganba]
KABREBAMBAM 
KADAM 
KANAM 
KANGJAM 
KANJEM 
KARAM 
KOLOM 
KHUDEIBAM 
KHUNTHAIBAM 
KHUYOKANTHEM [angom]
KIRAM [angom] 
KHOIRANGBAM [angom] 
KHOIROM [mangang] [leisangthem] 
KHONGBANTABAM [angom] [khabanganba] 
KHONGKHUMAKCHAM
KHOIRISUNGBAM 
KHUBAM 
KHULEM 
KHUMANTHEM 
KHUTHEIBAM 
LAIKHRAM 
LAIKHURAM 
LAIPUKHRAM 
LAISHRAM 
LAKHOM 
LAMABAM 
LAMTOM 
LAMBAM 
LANGDEM 
LANGHEIBAM 
LANGGAM 
LANGKHAM 
LANGKHOMGBAM 
LANGLENHANNABAM 
LANPHAM 
LIKMAIJAM 
LIMABAM 
LOIJAYANGBAM
MAIBAM 
MAIBRAM
MAIPHAAM 
MAIPHAM 
MAIKHURAM 
MAIMAM 
MAIMOM 
MAINOM 
MAIPHURAM 
MAIRENGBAM 
MEINAM 
MEIPHARAM 
MEIPHUBAM 
MEITANGKEISANGBAM 
MEPRAM 
MOIJAM 
MONGBIJAM 
MONGJAM 
MONGPHIJAM 
MOIRENGBAM 
MOIRENGJAM 
MOIYANGLANGBAM 
MUKHOM [angom] 
NABAM
NAMRAM
NANBAM [luwang]
NANSENBAM
NEPRAM
NGAIKHEBAM 
NGANGBAM [Luwang]
NGASEPAM [angom] [moirang] 
NGASEPAM 
NINGTHOUKAPAM
OINAM [angom] 
PALLAMBAM
PALPUBAM
PANKHAIBAM
PANGKHOIJAM
PHANCHAM
PANGAMBAM 
PANGKHEIJAM
PANGKHAIJAM
PANUJAM
PHAIRENJAM [moirang] 
PHAIRELPAM 
PHARENBAM [mangang]
PONGSANGBAM [angom]
PUKHRAMBAM 
PUKREM 
SAGAPPAM
SAKAPPAM 
SAKOPAM
SAKPAM [luwang] 
SAMOM [leisangthem]
SAMUKCHAM
SANDHAM/SHANDHAM
SANDONGJAM [angom] 
SANJENBAM [khabanganba] 
SANKHAM
SANKHOM
SINAM
SOGAISAM
SORAM [mangang]
SOURAM
TAIBAJAM
TAIPOJAM
TAOBAM
TAOJAM
TAOMOM
TAOPAM
TAOPOM
TAORAMBAM
TAOREM
TENBAM 
TENKHAIBAM
TEREM [angom]
THANGJAM [luwang] [ angom] [moirang] [leisangthem]
THANGJAM
THAODEM
THONGTHAM [luwang]THONGRAM 
THUMGANBAM [angom]
THANGATSABAHANGLEM
THIDUJAM
THIDOM
THINGBAIJAM
THOIDRINGBAM
THONGAM
THONGCHAM
THONGBAM
THONGANAM
THOUDAM
TILEM [ANGOM]
TOKPAM
TONJAM
TONKHRAM
TONGKHRAM
TOUKHOM
WAKOM
WANGGOM
WANGKHEM [angom] 
WANGYELLAMBAM
YAIKHIBAM
YAITHINGBAM
YAMBEM
YANGLEIBAM
YANGLEM
YANGUYEIBAM
YENTAKPAM
YENTHAKPAM
YUKADUM
YUMKHAM
YURENJAM

4. ANGOM YEK SALAI-SAGEI:
ACHOIBAM
ACHUBAM 
AKOIJAM
ANGOM
ANGOMJAMBAM
ANGONJAM
AKANBAM
APANGMAYUM
ASHEIBAM
AYENGBAM 
AYENBAM 
CHAKPRAM 
CHINGANGBAM 
CHINGSHUBAM 
HAHEIBAM
HAIBAM
HEIKRAMBAM 
HEIKRENBAM 
HEIWAM
HEIRAM [leisangthem] 
HEROM
HIDAM
HIKHAMBAM
HITAM
HONGNEMSUMBAM
IKHOISANGBAM 
IKUDAM 
KAIKOM 
KAIKOMBAM 
KAMBAM 
KANGTHEM 
KHANGENBAM 
KANGSHUBAM 
KASNAM 
KEIKOMBAM 
KHACHENBAM 
KHANACHAOBAM 
KHARIBAM 
KHEKRAM 
KHOIMOMTABAM 
KHOIPAM
KHOIRANGBAM [moirang] 
KHUMGANBAM 
KHUMONGMAYUM 
KHUTYOKANTHEM [moirang] 
KHUTYONTHEM 
KHUYUMTHEM [moirang] 
KIRAM [khuman] [moirang]
KIYAM 
KONGBAM 
LAIRENLAKPAM
LANGMAITHEM
LEITANTHEM
LONGJAM
LONGMAITHEM
LOURIYANBAM
MAMBAM 
MANDINGBAM
MANGSATABAM
MANGSHIDAM
MONGSHATABAM
MOPHANGMAYUM
MOIRANGLAISANGBAM
MUKHOM
MUNGKHOM [moirang]
MUTKHOM
NAKPOKHANJABAM
NAPAKHANBAM
NARUNMBAM
NGALENBAM 
NGANGLENGBAM 
NGAMUKCHAM 
NGARENGBAM 
NGAYENBAM 
NINGOMBAM
NINGTHOUBAM
NONGMAITHEM
ONGNAM 
PHURITSABAM
POSAMBAMPUTONJAM
POTSANGBAM [khabanganba] [leisangthem]
PUNGTOJAM
SAIREM
SANGAM
SANGAMBAM
SANGOMBAM
SANGDONJAM
SANGDONJAM [moirang]
SAROM
SAROMKEIKAPAM
SENDANGMAYUM
SENJAM
SHAMBANDURAM
SHANGSATAM
TELEM 
THUMGANBAM [leisangthem]
USHAM
WAHEIBAM
WAKOM
WANGKHEM [moirang] [khabanganba]
WANGOIBAM
WATHEM
YANGOIJAM [khabanganba] 
YUMKHAIBAM

5. MOIRANG YEK SALAI-SAGEI:
ACHOM 
AHAIBAM 
AKARAM [khuman] 
AKHWAIBAM 
AKHUIBAM 
AIEKHOM 
AKURAM 
CHAKPAKIYAM 
CHAKPATABAM 
ELANGBAM 
HITAM
IURENBAM 
KABAJAM 
KABORAMBAM 
KHAITHENLAKPAM 
KHOIBAM 
KHOINAIJAM 
KHOIPUDRABAM 
KHONDRAM
KHOMDRAM 
KHUIRAKPAM 
KOILENCHAM 
KOIRENJAM 
KOKHAM 
KONGKHAM 
KONGKHUBAM 
KUBABAM 
KUMAM 
LAICHUJAM
LAIKHURUM
LAIMOM
LAIMUJAM
LAIPHRAKPAM
LAIPUJAM
LAIRELMAYUM
LAITHANGBAM
LAMBAJAM
LAMBUJAM
LAMPUJAM
LEILALAKPAM 
LEIMACHAM
LEIMAKHUJAM
LEIMAJAM
LEYUJAM
LISAM
LUDONJAM
MAIPHURAM 
MAIRENBAM 
MANGKHOM
MELEM
MOIBAMPUKHRAMBAM
MOIRANGKEITHELLAKPAM
MOIRANGMAYUM
MOIRANGNONGTHONGBAM
MOIRANGTHONGBAM
MOIRANGTHEM
MOIRANGYANGMOM
MOIRANGYUMKHAIBAM
MONKUM
MUNGYANGJAM
MURANGBAM
NAMBUJAM 
NAMUJAM 
NAYENGBAM 
NINGTHOUKHONGBAM 
NGANGCHENGBAM 
NGANGCHONGBAM 
NGANGKHAM 
NGANGNOM 
NGASAM 
NGANGTHEM 
NGANGNEMBAM 
NUNGLEPAM
OKRAM 
PHAIKHOM 
POLEM 
PUKHRANBAMPUKHRANBAM
PUKHULPAM 
SANKHOM [khuman]
SENKHOM
SENSAM
SOIBAM
THANGAJAM 
THANGJAMMANGKHOM 
THOKCHOM 
THONGAJAM 
THONGJAM 
TOUPOKCHAM
WAINABAM
WAIRAM
WAKALPAM
WAKAMBAM
WANGBIJAM [khabanganba]
WANGLEMBAM [angom]
WANGPIJAM
WAREMBA
WAREPPAM [mangang][khuman]
WAYELBAM
YAIKHOM
YUREMBAM

6. KHABA NGANBA YEK SALAI- SAGEI:
AHEIBAM 
CHENGLEIJAM 
HAOBIJAM
HEKNGAKPAM [luwang] [khuman]
HENTAKPAM
IWANGBAM 
KHAIDEM 
KHATHANGBAM 
KHUDONGBAM 
KHUMJAM 
KHUNDONGBAM 
KHURAIJAM [leisangthem]
KHUWAIJAM 
KHUMUJAM [luwang][khuman]
KHURAIJAM [luwang]
KONCHOPAM 
KONHEIBAM 
KONJENGBAM [luwang][angom][moirang] [leisangthem] 
KONTHOUCHAM [luwang] 
KONTHOUJAM [leisangthem]
LANGOLJAM [leisangthem] 
LANGONJAM [luwang]
MAHOUBAM
MANTANGBAM
MELANGBAM
MERIMAYUM
NGAKPAM 
NONGCHENBAM
PHIDAM
SAMJETSABAM
SANGAMBAM
SANJIBAM
SANJIRAM
TEKCHAM 
THINBAM 
THINGBAM 
THONGAM 
THOURIKHUM 
WAKEMSANGBAM
WANGBAJAM
WANGKONCHAM
YENGLANGBAM [luwang][angom][leisangthem]

7. SALANG LEISANGTHEM YEK SALAI-SAGEI:
AMOM 
AMOMAHEIBAM 
CHINGAKHAM 
CHOLEIPAM 
GOUGANBAM 
HAIBAM [khuman]
HAIWAM
HAOROKCHAM 
HEIBAM
HEIMOIBAM
HUIRAM [khuman]
HUIYAM
INGKUTAM
KEIDASOIBAM
KHAGOKBAM [angom]
KHAGOKPAM 
KHOICHAM 
KHOIROM [khuman] 
KHOISNAM [angom] 
KHUNDONGBAM 
KHUNTONGBAM 
KHURAIJAM 
KHURAIJAM [khabanganba] 
KHURAICHAM 
KHORIYEMBAM 
KONJENGBAM 
KONTHOUJAM 
LANGONJAM [khabanganba]
LEISANGTHEM [moirang]
LEITAM
LOKTONGBAM [angom]
LOUSHIGAM
MAIBATHIRAM 
MAIBRABAM 
MAIRAMBAM 
MAIREMBAM
MEINAM 
MOINAM
NGAKHEM 
NGAMUKCHAM 
NGATHEM 
NAOSEKPAM [angom] 
NAOSHRAM 
POTSANGBAM 
SAISEM
SAMOM
SAMNOIPAM
SAROKHAIBAM
SAROKKHAIBAM [angom]
SANGKHUBAM
SARANGTHEM [angom]
SOMBEM
SORAISAM [angom] [khabanganba]
TENGKHAMPAM 
THANGJAM 
TONGBRAM [angom]
TOUBANGBAM 
TOURANGBAM [angom]
WAIRAKPAM [angom]
WAIROKPAM 
YUMPUMBAM
YUMSHUDUM
YANGGOIJAM [moirang] 

Saturday, December 07, 2013

Politician of The Largest Democratic Country

A Telling report about the State of Democracy (or the lack of it):


67% Rajya Sabha members crorepatis, 17% face criminal charges
NEW DELHI: Over two-thirds of Rajya Sabha members (67%) are crorepatis while 17% have criminal cases pending against them, according to latest data analyzed by the Association for Democratic Reforms (ADR).
In a report based on analysis of 227 out of 245 Rajya Sabha members — excluding the 12 nominated members and seats lying vacant — ADR said 38 members have declared criminal cases against them, out which 15 (7%) face serious criminal cases.
While Bahujan Samaj Party's (BSP) S P S Baghel from Uttar Pradesh has a case of attempt to murder against him, Congress's Parvez Hashmi from Delhi faces charges of voluntarily causing grievous hurt. T Rathinavel of AIADMK from Tamil Nadu is accused of electoral offence.
The average asset of the 227 Rajya Sabha MPs analyzed is Rs 20.17 crore. Among major parties, the average asset of Rajya Sabha MPs from Congress is Rs 16.74 crore, BJP MPs (Rs 8.51 crore), BSP MPs (Rs 13.82 crore) and CPM MPs (Rs 39.65 lakh).
Rajya Sabha MP with maximum assets is Mahendra Prasad of Janata Dal (United) from Bihar with belongings worth Rs 683.56 crore, followed by Vijaya Mallya, Independent member from Karnataka, (Rs 615.42 crore) and Samajawadi Party's Jaya Bachchan from Uttar Pradesh (Rs 493.86 crore).
Only nine MPs have declared assets worth less than Rs 20 lakh. BJP's Anil Dave from Madhya Pradesh has declared lowest assets worth Rs 2.75 lakh, followed by Trinamool Congress's Mohammed Nadimul from West Bengal (Rs 3.19 lakh) and Shymal Chakraborty of CPI-M from West Bengal (Rs 5.47 lakh).
At least 32, or 14% MPs, have not declared their PAN details

Thursday, October 24, 2013

SAGOL KANGJEI : POLO

           SAGOL KANGJEI :

     The International Game (Polo)

 Kangleipaki furupki masana (National Game) Sagol Kangjei (modern Polo) asi malemda Kangleicha singna houdoktuna khudol tamduna furup laki masana (International Game) ama oihankhribani. Masana asi Kangleicha singna Christa pokadaba chahi 3100 watlingaidagi (3100 B.C dagi) Kangleipakta sanarakle haiduna Guinness Book of World Records, 1991 gi khutnam (edition) gi lamai 288 da mayek lana eeduna malemda taktuna fongkhrabani. Malem pumbabu ngaknahanliba ngaonahanliba masana asigi mapu Kangleicha singni. Sagol Kangjei sanaba hourakpagi matam Christa pokadaba chahi 3100 B.C watlingaigi chaokhatlon (civilization) adu Maliya Fampalcha kumsing 3410 suba ngasigi Christagi chahiron 2013 + Christa mamangi chahiron 3100 B.C ( 2013 + 3100 = 5113 ) chahi 5113 sure.

Kangleipaki ariba latam singi matung inna Sagol Kangjei asi ehan-hanna Chingngu Laiyam singna sanakhi haina panli. Maikei ngakpa Chingngu Marjing amadi Thangjing anina nakal nakalgi luchingba oinaraga sanakhi haiba thengnei. Sanaba asida nakhal animakta Chingngu 7/7 na meechang oinaraga sanakhi. Sanabagi matoudi awang amadi kha maikei animakta panjanfam oinakhi.

Awang Maikei Lomda :

1.    Marjing - Panngakpa (Main Back)
2.    Khamlangba - Panngakchang (Second Back)
3.    Irum Ningthou - Pallakchang (between two Backs)
4.    Ikop Ningthou - Langjei Ningthou (Central Forward)
5.    Panthoiba - Panjenba (Main Forward)
6.    Nongsaba - Panjengchang(Second Forward)
7.    IrongNingthou - Pallakchang (between two Forwards)

Kha Maikei Lomda:

1.    Thangjing - Panngakpa (Main Back)
2.    Khoriphaba - Panngakchang (Second Back)
3.    Wangbaren - Pallakchang (between two Backs)
4.    Yangoi Ningthou - Langjei Ningthou (Central Forward)
5.    Loyalakpa - Panjenba (Main Forward)
6.    Oknaren - Panjengchang (Second Forward)
7.    Nambullakpa - Pallakchang (between two Forwards)

Chingngu Laiyam singi matungda Iningthou Kangbagi matamdasu sanarakhi. Ngasidagi chahi 3410(2013 A.D) gi mamangda fambal tongduna ningthou oina panlamba Maliya Fampalchagi mamangda panlamba ningthou Kangbana chahi 3500 ( 1400 B.C) gi mamangda Sagol Kangjeigi kanglon, thaksi-khasi-thougallon, sanarolbu amuk faja handuna semdoktuna henna mapung fanlakpagi thoudok wari Kangleipaki meehourolgi latam singda eeduna leiri. Masigi matung Cheitharol Kumpabagi matung inna  Meidingngu Khagembagi sana haktak (1597-1652) dadi meeyamna paksanna toina sanakhibagi matang panli. Khagembagi matamdagi houna Kangjei gidamak Paana 6 thamkhi. Makhoi sing adudi :-

1.Ahanllup - Angouba machugi furit litpa
2.Nahalup - Napu machugi furit litpa
3.Khabam - Ashangba machugi furit litpa
4.Laipham - Angangba machugi furit litpa
5.Hidak Fanba - Amuba machugi furit litpa
6.Potshangbam - Higok machugi furit litpa asinachingbani.

1850 - 1886 ta pankhiba Maharaj Chandrakriti sana haktaktadi khwaidagi hanna 1859 da British singna Cachar dagi khangkhibaga loinana Polo Club lingkhi. 1869 da Kolkata dagi England youkhiduna Aldershot ta mapung fana sanakhi. Anirak suba oina London gi Hells 1871 da sanakhi. Masigi matung ekui-kuidana 1869 gi July thada William Hansley (Prince of Wales) na Kolkatada lakpa matamda Kangleicha singna sanaba yengkhi.1874 da British singna Hurlingham Club semkhibaga loinana sanabagi kanglonsu nouna amuk semdok sadoktuna 1882 da maikei amamamgi sanaroi 4/4 da hanthahankhi.1921 da International Committee na mauk nouna fajana chatna kanglon semkhi. Games Gordon Benneth kouba America macha amana1879 da USA da kangdrum (polo balls) amadi kangjei khara pukhiduna New York ta Texas ki ponie kharaga loinana Dickel’s Riding Academy da mayam punna Sagol Kangjei masana tamkhi. Madugi matungda New York ki awangda leiba Germa Park ta amuk sanakhi. Masidagisi USA gi awang nongpok maikeida pak sanna sandokhiduna mameidadi International Game ama oikhi. 1980 da United States Polo Association semkhi. 1886 ta malem pumbagi oina sanabada England amasung USA na final sanakhi.1901 da British India gi Viceroy Lord Curzon na Kangleipakta laktuna sanabagi pak chaobagi chang lepkhi. Mayung maphel pak chaoba gauge 225 masung 110 oiduna Mapal Kangjeibungda semkhi. Mafam asida makhong yungduna panjanfamsu semkhibadagi Polo Ground haina khangnakhi.Matungda mafam asigi matou louraga atei mafam singdasu sanarakhi. Malemgi Khwaidagi ariba Polo Club asi 1959 da lingkhatkhiba Cachar Polo Club ni.

19th amadi 20th suba chahi chagi Sagol Kangjei masanagi athoiba Kangleipaki sanaroi singdi:- Labanyachandra, Madhuchanda, Manao Ibungo Koireng, Pakasana, Angousana, Pheijaosana, Kulachandra, Gopalsana, Jilangamba, Gandhar Yambem Arambai Heiba asinachingba panba yai.Churachand Maharaj amadi iningthou Budhachandra sana haktaki athoiba sanaroi singdi :- M. Iboton (secretory oiramba , All Manipur Polo Club, Imphal), Thambalsana, Kanhai Sana, E. Chaoyaima, Shyamjai Sharma, Th. Chaoba, Sana Mityeng asinachingba maming panba yai.

Waroisin:

Kangleipak tagi Sagol Kangjei (modern Polo) masana asi houdokhibani haibasi yetnaningai leitraba taseng tasenglaba malem pumbana yanaraba wafamni. Malem asida chaothok chaningai oiraba masana Sagol Kangjeibu khudol tambiramba eikhoigi laioikhraba Eepa-Eepu sing adugidamak eikhoina Kangleicha ama oina chaothok chaba  faojei. Makhoigi eeni, makhoigi macha masuni haibada malem asida Kangleicha singi mai khugadaba amata leite. Henna nungairibadi Encyclopedia Britanica gi matung inna Irish National Game oiriba Hurling haiba masana madi Hockey asi Sagol Kangjei (modern Polo) asidagi matou louduna oirakhibani haina panli. Loinana Criket amadi Golf masana sing asisu Sagol Kangjei (modern Polo) asidagi matou tamduna oirakhiba yabagi oithokpa chaona lei haina panli. Henna kuppa warolgidamak makhagi lairik sing asida yengbiyu :-

1. Ningthou Kangbalon Puya
2. Kangcheilon Puya
3. Cheitharol Kumpaba
4. Encyclopedia America International Edition,Vol – 3
5.Compton’s Pictured Encyclopedia, Vol – II
6.Encyclopedia Britanica, 11th edition, Vol – XXII
7.Modern Polo by E.D. Miller
8.Position and Team Play In Polo by W.B. Devereux
9. An Introduction to Polo published by Hurlingham Club in 1912
10.The Polo Monthly (London 1909– 39)
11.The Game of Polo by T.F. Dale(1899)
12. Riding and Polo by J.M.Brown (1895)
13. Tournament Polo (1897)
14. Polo by T.B. Drubrought(1906)
15. Oxford Junior Encyclopedia –Vol IX
16. Chamber’s Encyclopedia, NewEdition, Vol XI
17. The Guinness Book of World Records, 1991 Edition


THE SCULPTURE OF KANGLEIPAK/MANIPUR’s LOST ON EVERYTHING

Idea of Sculpture: The representative symbol of Manipur under the British rule,the right hand was cut because the Kabo Valley given to the Burma(Myanmar),the Govindaji temple build during the reign of Raja Nara Singh at Kangla & the chain shows the lost of independent.
Reservoir for storing salt water at Ningel village
Reservoir for storing salt water at Ningel villag


A view of salt site at Ningel village

Reservoir for storing salt water at Ningel village

Longitudinal form of an earthen hearth used for manufacturing salt & Women preparing salt

Wooden reservoir for storing salt water at Ningel village

               ARTICLE 1-5 OF MANIPUR STATE CONSTITUTION ACT, 1947




1. Title; The Act shall be called the Manipur State Constitution Act, 1947.
2. Extent and Applicable;
This Act shall extend to the whole of the ManiPur inclusive of the Hill Areas rating that it shall not apply in any matter where a specific reservation of powers is made to any authority in the Hills under the provisions of the ManiPur State Hill Areas(administration) Regulation, 1947.
3. Government of the State by His Highness the Maharaja;
The territories for the time being and hereafter vested in the Maharajah are governed by and in the name of the Maharajah. All right, authority and jurisdiction, which appertain or are incidental to other Government of such territories, are exercisable by the Maharajah subject to the provision of this Act.
4. Succession;
Secession to the throne shall be governed by the law of Premogeniture, recognized by the Council of Ministers. In the event of failure of heirs in the direct male line, His Highness the Maharajah shall, after consultant with the Council of Ministers and the Assembly designated his heir.
5. Attainment of Majority;
The Maharajah or his heir shall be taken to attain majority at the age of 21 years.

Moirang Kangleirol da Ebudhou Thangjing Salwon amadi Langwon gi Sheisaklon sing




Moirang Kangleirol da Ebudhou Thangjing Salwon amadi Langwon gi Sheisaklon sing :-




1. Henjunaha-Thongnang Lairourembi (KANGLEIROL LAMBUBA PUYA)
2. Nganba-Sanglourembi (CHAIREL CHAKPAROL PUYA)
3. Khoyol Haoba-Konu (KANGLEIROL LAMBUBA PUYA)
4. Khuchup Cheimayang Kaklen Suja-Khumu Leirijamba (KANGLEI LAMTHON PUYA)
5. Chothe Thangwai Pakhangba-Leima Sunurembi
6. Haosi-Namoinu
7. Samba Lamganba- Khamnung Yaiding Konu
8. Wanglen Pungding Heiba-Chakpa Yainu Phisaheibi; Aina Leima-Kongyang Cheisu
9. Phouoibi-Akongjamba
10. Yanghanba-Kumjarembi
11. Adon Khamba-Ewanglon Thoibi
12. Kadeng Thangja Hanba-Tonu Laijinglembi; Khongjomba-Pidongnu.