Wednesday, November 02, 2016

THALOI NONGKHAILON - Sajibu amadi Cheiraoba

Sajibu Cheiraoba

Sajibu koubadi sha- Chi fuina thane.palem emagi naopifamda mapu magi yaibiren na Sha ( hakchang) machine fuina thane.
Sajibu nongma panba numit ashida kangleicha ayambana numit ashida Cheiraobagi thouram pangthoknei.Yam samba hairabada chahi hourakpagidamak pangthokpa thourambu eikhoina Cheiraoba hairaga khangnei.Cheiraoba haina ashigi wahanthok eikhoina neinaba changee.Chei haibashina khangnaribasi mashingbu khangnei.Khudam oina hairabada mashing thibada Chei - Thaba haibasu sijinei.Chei kaba haibasu afaba ama karakpa hengatlakpabu khangnei.Aduna Chei haibasi masingbuni.Adugumba Chei aka hengatlakle hsibagi Cheiraoba kounei.Adugumba Chei masking ama hengatlakpa numit ashibu kangleicha ayambana Kangleib eikhoigi chahi houba numitni haiduna eikhoigi epa lai epu lai oiba lai Ningthou Sanamahida ngamjaba athenpot kattuna lakkadouriba chahi adugi yaifa yaibi marang kaina leinaba meira mekruk yaona kattuna punemnei.
Cheiraoba numitta tougadaba sig adugi mangoinana kangleicha pumnamakna yum adubu taru tananna thamnaba engkhol sambal sengdoke amadi emungi sijinnagadaba kol like pumnamak fengtok chamthoklaga thamnei.Masidasu nattana laigi thouram toubada sijinnagadaba eshagi firol pumba sudok chamthoknei.Asumna kangleicha pumnamakna cheiraobagi numit mangoinana chaoraba thabak kaya pangthoke.
Numitsida yamna maru oiba lei haibadi Kombirei Kusumlei Lainingthou Sanamahida athenpot katpa matamda yaodaba yade.Masidasu nattana numit ashida laingthouda athenpot kadringeigi mangoinana Lainingthou Leimaren gi furen ( chafu ) da eshing heibagi chatnabi eikhoi kanglei khunaida leiramme,houjiksu tounari.

Cont.Sajibu Cheiraoba

Engkholnungda houba amadi Lam gi Anou apen mayam na mathel lukoi Kaya thokna luk house.
Houraba luk adu konthong wangma amadi atei mafamda katpa loiraba eigib enshang mathel adu eiga yumlonnaba emung da thinbagi chatnabi eikhoi kanglei khunai ashida thaina dagi chatnaduna lakee.Mashina kari takli haiba tarabadi eikhoi ashi nungshinaba amadi apunba ama sagatpagi among adu eikhoi kanglei khunai da tungda leihouriba nahasingda paotak pibani haina louba tai.Masidasu nattana eikhoi meeoiba ashi amana amagi mateng lounaduna  ngashi faoba hinglibani.mashi among takpa oina loba yai haijaninge.Eigi thong thakliba enshang nathel amadi yumlonnabana thillakpa enshang aduga kanana henna haoe haibagi wahang ngashigi kanglei furupchasingi matamda hangba yai khalli.Maramdi ngashi eikhoigi kanglei khunai ashigi manglan amadi wakhallon adu khangba tangai fadrabara khanjei.Kanagumba loushing leiba EPA epu kharadi thaoina magi macha mash da hangba faoba yaoribani." Kanagi enshang na henna haoee?" Maduda magi macha mashugi wakhallon adu khangba ngamme hainei.Mashina nakal amadi thamkhraga eigi thong than luba enshang adu chadringeida eikhoina peruk amadi yaingang khara hanna chabagi chatnabi lei.Mashi karigino hangba yai.Atei chabadi yadaba jatla? Mashi karigina hairabada thaina eikhoi ashi meegi meepal tanglamde haina utpani.Eshagi pothok eshana chaba fangjei takpani.Aduga Amaromda ngashigi chaokhatlaba matamda ashida kanglei eikhoigisu ana layengi hidak watlamde haina yai.Peruk ashi yamna kannaraba hidak mahal amani haibashi kanglei khunai khudingmakna khangnaraba wafamni haijaningee.Mashidasu nattana yaingang ashisu eikhoina hidak oina sijinnabata nattana make amount gi potshak oina sijinnaramme haina yai.Samba hairabada meet ama til leirabadi yaingang machet khara pijanabagi chatnabi thaina mamang da sijinnaramme .Masidasu nattana maida maihing kabada yaingang sijinnabagi chatnabi leijaramme,ngashi ngashi faoba kanglei khunaida khara makheidi sijinnaribane.mashigi chatnabi ashi ngashidi ayambana mayai chamkre haina tai.maramdi ngashi eikhoi kanglei khunai ashi meepang tangbagi wakhalda adum leijari.Thaina EPA epuna sijinaramba ayamba eikhoi eshagi pothok ngamnamak oiramme, madu khangnanaba eikhoida paotak pibirambani haibamak yai.

THALOI NONGKHAILON - Engen Tha

Engen tha

Euwa Chingkhong Poireiton mapari taping Singmingnababu aman singkumkhirababada leinung Thongarel ahanbagi mapungyaida waithunglure.Leinung Thongarel ahanbana wahamkhia.Nawa nangdi kanano haina paohanglabada hae khamnung mapu sidaba o Nawa eidi Chingkhong Poireiton gi mapari leima leinaotabi gi paima unkoinung gi tapung Singmingbane haina paokhumkhia.Hae tapung Singmingnaba o taibang nongsapanda mapari khaina yam mamom setna hallabadi urep kanana chakhigadabano famlel kanana luthupkabano . Taibang nongsa panda amarak hanwaikhi o haina men sana wahamlang mentompokpu singlel khutta suna paothelkhia.Taipang Singmingnabadi khamlei meenukon sawa meekhulonda hanwairakle , EHAN tha o koue.Korou furen nungda ngallubabu malem leimaithakta hanna amarak thabirakle.ENGEN that o koue.Ashi nong gi bu Engen Ahan tha o thonkhia.


Cont. Engen Tha

Khaba Leirel gi aate Loukomba Sa eratpung kairen kairat lalkouba meinam nongchenba yoirel salai mapanga khabi thiyathou amai sumtonglangga ashei panmaba taoroi punglelwakwa singlel manilnaiba ahumga Lairel sana mameiwai heina matung enbasingna wahangkhia.poirei loidam manung oire momnu heicha waoithi noinu maral onbigano. Tamna mising khaisingsu pathou lalthoi tan loipi chingpa tan aatha chingmei kababu yaobigano.wairanh khara ken chenglei pantai on kharai ponthing yei noinu chasutanbabu leppio.soirel patlou koiba ngaba meetamlang khaija potam Hanba lemlei ngantanabu kolumgano.hero nahei fangani.tubi mamiyok Laurel masana kanbabu soifaroia haina thoukham thane.

Thaloi Nongkhairol - Thawan tha

Thaloi Nongkhairol

Thwan tha :-

Loidam aatat thawan o koubadi keidounongino? Yoibu khoimom lairemma leimarel sidabina wahamkhia. Hae khimom lainingthou laimaru sidaba o! Taibang manung oihnba chingu nathoujal gi unbi macheng hakmaoi leirang yumchangnababu chingu nangi samu nahaklelbu pungamdare haina tatna wana khangame. Adu nongibu loidam atat Thwan tha o koue.
Loidam atat thawan tha, khoiyum lainingthou enga kumchenba engen kumkhaiba chingu sidaba ga khoiyum mangairoisinga kairei chingsongkabi yenba maram taretmaga lemlei ngara ngathouyang ngaram taretmaga korou nongsapandagi mamai haorei leina pangna malem tampak leita tha masanou khoimom lairemmana chingu enga kumtambabu waoi tha khoyum lainingthou sidaba khallei yupungthakta charei fikoi khan kamu khoicha cheng pungfai kisi ki sanglou yenpung sa yellang papot lakna chingu saka mangda chatna khoiyum kasa tungda konba lainingthouna khabi langpirelna noina ngamtak houna tara chengpei thane. Korou lalsa tha wangban paofa tha khiyum laiton lomlabaga chingu laithong khamna tha maran mongba yum saheidaba tha ne. Loidam atat thawan thane. Thaja koloi mingthondi asisung madomde.

Thaloi Nongkhailon - Langpan tha

Thaloi Nongkhailon

Langpan tha :-


Euwa Chingkhong Poireiton na malem khulfaongeida manbi heiromkao kaorel nongdamsun nongpok chingthangsun laimanbabu thoudu nungthong hangeida mapari chitmaraba hathalam santhong taimayen akhom singut yenbu chitharamme. Adu nongibu aaching tha o thonnare.Thoudu nungna panthingnana langthak thane. Langpan tha o koue.
Loidam aachit Langpan tha khabi thiyathou amai sum tonglangnang kouba lokleikhom lel naosongkham single khamkoiba heirang khamthingbabu khoimom laithong khuding da Laurel meidingu ga tubi famthou mangairoi ga Laurel ningthou mahisang pumnamaga singlel leiyen thane.

THALOI NONGKHAILON - Hiyangei Tha

THALOI NONGKHAILON

HIYANGKEI THA

Loidam achik chiktham-tha hiyangkei  tha o koubadi khoiyum laimaru sidaba kouparu asuppana malem leisemlakpapu malem leirep fa korou nongleplabada kanbi asao pandam lak untham achik khaina malem leiroirabada malem leisem khakpu chingu mapurel namungbada thupna chikna thamkhiye. Adunongibu loidam achik chiktham tha o touna kouye.Lairel Meidingu wakyei herel thakta heyang  tengmai thinna khoiyum laithaong khudingda therat keiratle,heyang kumei sannare Hiyangkei tha o mingthonnare.Ashinongibu loidam achik chiktham tha Hiyangkei tha o kouye.
Loidam chiktham hiyangkei thada tubi singthong yoke haibagi singlel manil naiba ahumna Wangkhei Kongba Hiruda tara cheng machangbu chengja maingou tanna loimom chengkup- shi tajeng lilha mada  tanglei erat thane.
Loidam wakyei makhunetpu wakyei hireiteng sinnou menga yaiga top langoi sayang taruk khongba hee bu tongcheng heeyangkokpu koirel namei kheida tubi koicha yek lairel yangli tamna heerei tonglabada lairel meidingu Nongda Lairel Pakhangba mareikhang choinou sana leiru thakpu koklel lufam helle . Wakyei tengmai thakta tong tubi nildum nille.
Madairem heeyangloi sanglel tengmai thinbada langmei punglel chin chekla uriksokloi tufang chin sana chonglel khanna tongcheng hepukthakta tongye. Tupi madairem tanba pumnamana singlel liklu leibu thada chin tongcheg marang houna aroi heehontei tongcheng lamtam heebu wakyei heehon khatlabaga khoiyum lainingthou chakhaba Langmeiremba laija mahethelda wakyei meekon thane.
Lemlei ngami yokke haibagi Lairel Meidingu khoimom lairemma laija erai leimagi mongba yumdangsang malang nongsit thongbu mityeng sankeirabaga khurai panmakha wangban maruda lamlel lamtha sangdagi laloi lamdanrakye. Tubi wakyei khong oinanatharei lemlei nga patton konton nga bu wakyei heekunungda lemlei ngamee kouna thane. Wakyei marong hou tongche mathi naina heerel heekarakle.lamlel khomitok ungampeibu en tallakle haidabara.

Meidingu Tenheiba  waira tenkeikha Lairel khutei meitalam da wakyei heekarakle. Mongba thanga lapyankada waithunglabada mamiba khabi thiyathouga taoroi punglelwakkana tubi chingkhong puyok seibu lammok mekon sakna leima pinsini ningthou punshi tan leipak mayung mangan naiba punshi chengjel niba thane. Loidam kumbi wakoada thaja wanildana meidingu madairem panba keisangba keirel tengthaba tanba kangka kaonaroi masenbu khoima mamai leidana yamcheng manam muktaba lanfam maiyok yana manbi charei kanba taoba tamna chikan kanba ayang keitu yelsung kaonakanba timen thanung thitna tibi marukhak khunja khullairel maru makhak tam chaman gi kasa nongthou thouwaimichak khongchomnubi oikhirabasing gi tanba thayang mathouman heerel kaisa tanna tanba thayang lonchanba konung thayanglon oikhiraba singi langoi lalloi tongka chingngangna chana thane. Lairel meidingu tubi kangla fammoimit lairel famlangmei tongna thane.
Madairem akham meepokpa pumnamanna waira shasing tha huiyen lalsing thi palem mamapokki tanba kolai maming tha kangla ngangna chan na khoiyum paotak thane.Ahing enung soiyambu yatarabaga meidingu madairem heyangloi tongcheng hipuk thanbana leiku khamthengda leirai chuptheida wakyei efuchaoda laija erang houdana machan meenu thong mennu khutyon thongbu ngamlonnana turel laija erelkon nongbanlon nongmainu ahongbi satukon ngangoi yoimongba tudoukol pounam erel konda tubi mahi hina mengba lairel mayai yaina faba chenglou mithenba yawa na harao thoina oklamme. Lairel sana makong khada khoiyum laipao tamna thane.
Nonglel emeikham laija emei lomba thane. Korou sangchi kha thangba  meiram nongpok pangba lamda haori haoten yelkhom yelsana nouchinnouchin amangbabu chinghei nonghei thabu khamen nongkang thane.ayang lemthong tha tingkahang meifu soi ayang touran thane. Lairel meidingu na enung soiyamda tubi sangting lallei them lanpot mangan nai charei fimu kharonna nongpok kamba silheiba machung khang kambong atera cha silheiba makhutsa chungthak khepanthong nanteipa chunglong narei longbabu changchi laisam thangna singlel leithet teiba sana konthangyaida henfaba chungbu tubi timen makhutsu yeklei thinbabu yangnu sana yekteiba khere tamfa thinba mayai khongnang nanou leela taokhanglababu timen khut ta su lalthong marai fababu thanglel namei yepna ningthou Thongkhuba manglingwai Leima Piyainu na mangsangwai mangle akutpada punung manglak yan changbi lasam foina huiyen laning tharamlabaga meidingu Loiyumba chengja nungoibida waira saming tha huiyen lanming kouna manglak yanba thane.

Sunday, September 18, 2016

OPEN DEBATE ON THE DEMAND OF MEITEI FOR SCHEDULED TRIBE STATUS

OPEN DEBATE ON THE DEMAND OF MEITEI FOR SCHEDULED TRIBE STATUS

10 points in favour of the demand and 10 points against the demand:
In favour:

1. “ MEITEI/MEETEI” singbu 1891, 1901 & 1931 census da Forest Tribe, Main tribe haina sakhangkhi. 1951 da OBC makha tarakpadadi GENERAL oire. Asumna status upgrade toukhibadu tasengna socio-economic condition developed toure haiduna toukhiba nate, matamdugi leaders na political gain fangnaba natraga afa fata khangdabadagi central govt gi influence da toukhibani.
2. Kanglup amabu ST da yaohanbada yengadaba criteria di: (i)Indication of primitive traits: MEITEI gi punsi mahing amadi sijinariba khutsu-khutlai thainagi oiri.
3. Criteria No 2: Shyness of contact with the community at large: MEITEI na mainland India gi mioisinga totna tinnabada heinadaba/kiba faori.
4. Criteria No 3: Geographical isolation : mamingtagi oiba 3 national highways, 1 airport na mainland India ga manipur ga samnahali adubu hilly geographical structure, uncontrolled law & order situation amadi worse road condition na lamdamsi isolated oihalli
5. Criteria No 4: Distinctive Culture: 2000 years henbagi history, distinct culture leijei. Mathakta piriba criterias si loina fulfilled toure aduna MEITEI ST da chanfam thoki.
6. North East ayamba socio-economic status manei aduga ST ngaktani, oidribasi Assam & Manipur gi kharakhaktani. Assamgidi Tarun Gogoina kanna hotnarambadagi TAI AHOM & 4 Communities ST onkhidoure. Aduna MEITEI su ST oibada yetnaningai leite.
7. MEITEI na ST oiraga hana leiramba ST singi chakthung mungadaba nate. Assam da Hill tribes & Valley tribes, Nagalanda Advance tribes & Backward tribes haina khaidoktuna chakthung manhandle. Assumna Manipurdasu touba yai.
8. Makhoina hanadagi fangiba chakthung adu adum fangjagani aduga meiteisu constitution gi makhada status ama tanjabani akaiba leite. Masida yetlabadi migi fundamental right da khut thingjinbani haina louba yai.
9. MEITEI na ST oibada Manipursi tribal state adum oijarani adu oirabadi ILPS chatnahanbadasu lairani.
10. Ministry of tribal affairs, govt of india na Manipur govt da “Ethnography of MEITEI and Latest Socio-Economic Survey report from a farm of Repute along with recommendation from the govt of Manipur” piraku hairakhibadu ST oihanabagi khannarage haibagi green signal pibani. MEITEI na ST oirabadi hourakfam tinnaba chingmisinga status amatada leiminaduna Manipur da unity, peace & harmony leihanba ngamgani.
AGAINST:
1. Demand asi MEITEI na tribal gi reservationda khut thingjillakpani.
2. Masina misunderstanding thokhanduna chingmi Tammi gi marakta henna nungsinahallaktaba yai.
3. 2000 years history leiraba Manipur gi majority oiriba MEITEI na ST & ILPS demand touraklibasi masagi status ngakpa ngamdabadagi lower status da kumtharakpani.
4. MEITEI na masagi identity ngakpada ninghannaraklibasigi maramdi lamdamsigi kanglon soire. Soiribasi LEADERS / PUBLIC/SYSTEM la ? ST/ ILPS demand toubagi mahut asoibadu thidoklaga chumthokadabani.
5. Casteism / reservation system asi india dagi maru fangna muthatnaba hotnagadaba matamsida MEITEI na Casteism / reservation system da pukning lupsillakliba karigino?
6. MEITEI na ST oiba yabagi constitutional feasibility kayam lei?
7. Demand asina atopa community gi interest sokhanbra?
8. Demand asina state sigi unity, peace & harmony da chaona cheitheng pirakpa yai.
9. MEITEI sing Manipur gi atopa kanglupka yengnabada kharamakheidi forward oiri aduga amuk backward oininglaklibra?
10. ST demand toubagi mahuta Manipur pumbana common interest da ILPS demand toubana manipurgi unity ngaktuna indigenous people kanba ngamgani.


Source: Internet.

Tuesday, September 13, 2016

Thamamba

Athengba ahingi ahangba atiyada thokliba Thaja tabu mitajaba nongin matana khngadra Thaja magi awa meichak?