Showing posts with label Khunai. Show all posts
Showing posts with label Khunai. Show all posts

Friday, June 24, 2016

Pirang gi Eetinfam

Thajani nahakti pumnamaki.
Thawan ni nahakti Eihaki.
Mutpa naidana nganduna leiragadaba.
Lamyanba ngbudi kaojaroi keidounung.
Wakhalgi solaba langla, matamgi akanba saphuna thadatkhrabasu lepa leitana thajakhegani nahaki wakhal gi liklam.
Una una uda saduna.
Khngna khngna khngda saduna.
Hingna hingna shiragadaba ngashigi khunai ashida shitpiro Akanba saphu ng gi awonba anouba Malem amagi damak.

Saturday, October 25, 2014

Ningol Chakouba na Lakpada Yaifa paojel Pejare

Ngasi Heyangei ge NENe panba Yaifaraba Numit asina Lakpada Yaifa Paojel Pejare.
Kumhei Asi Ching tam ani ge Achetpa Machil manao oibage lipun adu leirengei matamdage pangthoklakle.
Mamangei dage houna Numit asi Machae Amadi Machal oibi kayabu Mapam Lamdam da leireba Mabung Maupwa kayana Machal Machae singa Chak chara ama  chaminanabage Tangna fangba Tanja amani.
Kumhei Asi na Takli Mabung Maupwa kayana Lapna Leikhraba Machal Machae singbu Kaoba leite haina.
Ngamjaba Khudol tamjaduna Machal Machae singna Mabung Maupwa singbu Yaifa Thoujal pebirami.

Adubu Echel asidage theidoktuna Globalisation ge Mingda Ahenba Kaya ama hapchile Khudolpot singe Hidanaba kaya amana Kumhei asi lakani khnbada Sel di leijada Machal Machae singbudi Chakouning Thamoi khudum suduna Leiba Emung kayasu yaodaba nate.
Numit asi Supnatage Chak chara ama chaminaraga Awa nungai Tathok tasin touba na hena Mapung ni, khudol pot ki damak nate haina haijaninge.

Khunai ama sembada Nupi singe Thoudang Chaona Lei.
Kanglei Khunai da Nupi singbu Awangba thakta Thamle.
Akhang kanbi Ninghanadabi Kanglei emage Mamomloi Kaya amana Malemda Amukta thokhedreba Chak tangbage mari leinana Nupi singtage Oiba Akanba ehou Thengkhang Anirak thoke Ahanba Nupi Lan ani suba hiana...

Malemge afaoba Meoi kayana asumna haibirami

“If you educate a man you educate an individual, but if you educate a woman you educate a family (nation) – Dr. James Emmanuel Kwegyir-Aggrey (1875 – 1927)

Masidani Nupi ge thoudang kaya lei haina haijarebase.
Tunge Achangba Machang oiba Khunai ama oinanaba Chetna lepiro.
Ahongba Naiba matam ni adubu Matam na hongakeeba makhei khunai su Masak kharadi hongani.
Honglakliba khunai adu mamai chumbinaba Nupi oibi Echae echal singna Afaba Khunai ama ge damak mamai chumbiuu.

Ngasidage chahe 5 muke mamagdadi Nisa Ban/ Meira Paibi ema ebel singe Mapangal yamna kanlambana Khunai ge amotpasing Matam chana Sengdoklami , manghanlami adubu Ngasidi Thouna pumba hankhebagumle.

Masigumba Khunai ase kan nabage damak Achouba Thoudang kaya Loubiramba Ema Ebel Echae Echal pumnamak ki mangluraba Thouna sing adusu amuk hanjinlaktuna Afaba Khunai ama Semlase.

Thursday, October 09, 2014

MONDUM CHING

"MONDUM CHING"

Tokpaching MONDUM haina khangnaba ching aduda LEINUNG MOREE yotsung Thangsaba kouba amaga Moirangda Haoba Kouba Amaga Matao sannarmE. Thangsaba Moree yumlep tamdari, Moirang Haobagi Taloi Huitong Taothong Taibi kouE, mapuroibabu Laigumna ningbi, ningthijabi Lamchat chumbi nupi amani.

Nongmagi korou amada Haoba masa Engam ngamde haiduna magi taloi Taothong Taibibu Thangsaba Moree gi mafmda chattuna Thang sanaba yot khara lourucho haiduna tharmE. Mapuroibagi Yathang tungEnna Taothong Taibi Mondum ching Tamna mabung saklaba mapuroibagi matao Leinung Moree thangsabagi manakta lakkhi. Machan mabung wari sannaraduna Thang sanaba yot louba lakpagi wari pumba sannare.

Wari pumba tarabagi tungda Yot adu hujikmakkidi leitare, horen Yotchak pekfmdagi pekluraga ngasi ahing chuppa Ebungna sungdoklaga semdok sadok touraga pirage, nahaksu ngasi ahingsima Ebunggida Lekkharo hairmE. Taothong Taibi mapuroiba yaodana mapuroibagi Yathang fangdana meegi yumda lek chaduna leiba pamlamde, aduna hujik yot leitre hairabanina Hayeng amuk lakcharage hairmE. Adubu Leinung Moree bana yamandabadagi Taothong Taibi mapuroibagi yathang yaodana Meegi yumda lekpa takhi.

Adubu mapuroiba ningbi Taothong Taibina mapuroibana mahakki khonggul liraknaba Moreebagi yumda leihouri haiba khangnaba Haiduna Amuba KUMLANG mahi yaoba Utong macha fijidagi louthoktuna, manak aduwaida leirmba Kwak amada Utong asi mahakki mapuroibada amukta pirunaba haijakhi. Kwak adunasu Taothong Taigi pakhon adu haraona yarmE, amadi machinna utong adu chiklaga Moirang Maikei Tamna paikhi.

Kwak aduna Utong asigi manungda kari yaoribage, yengningmankhraduna Ethai chingjil yourakpada Kongkut macha amada Heidoktunna yenglamE. Ningthijana muna Langlaba kumlang mahi adu pammankhraduna leionduna sannadana leikhi, pakhon lakpani haiba kaokhare.

Utong aduna Haobagi mafmda Youdrabanina Khonggul liraktare. Ahing tanglou thengjillakla faoba khonggul liraktraba, Kwak adunasu pao halladraba adudadi, Taothong Taibi Mabunggi sangaida kuina Leiba ngamLaktare. Mabung Moreebana Tungkhul tallingei, chatge taklamdana Mapuroibagi manak younaba chellakle. Mathamoida yamna saona Kwak adubu cheikhi, Meechei piduna haikhi, Taothong Taibi Eihakna Epuroibagi Yathang yaodana meegi masaigolda lekningdabagi, epuroibana Eigi khonggul liraknaba paojelbu Kwak nahakna paosu hanbirade, epuroibanasu khonggul lirade, asigi maram Eigi pakhonbu thouOibidabagini, Eina lanjadabamakta oirabadi, eina pikhiba Amuba Kumlang mahiduna sokluba thenglubada amuk hanna koktana chuba Oiyuko.

>>Hairiba wari asida yaoriba Leinung Moree Thangsabana thang surmba mafm khubm aduni hujik Mondum mahaDev hainariba asi. Mondumgi akoibada khundariba Wari wakhong khangba MeeOi kharanadi khangli MOREE bagi khubmni haibasi.

Saturday, October 04, 2014

Khagemba

Khagemba (1597-1652)

Khagembana panba matamsi leibakki yaifanaba Khanba,lallon etik,khutsa heiba, sel thum gi maramda chaokhatnba hotnaba Ningthouni.
Mafam chaba yenglaga numit khudinggi kaba keithel 10 su lingkhatpirammi.
Khagemba gi haktakta Ningthourol singkak,singtha,singthel,hichik,singchat,Ningthourol sakuba , Ningthourol lambuba, Kuagemba yumlep(chekkhong),Mongsumei Purana(Puya),Manipur Itihas(Bijay Panjali) kouba puya (puran)10 muk erammi.
Lou onbagi thabaksu houdoktuna  lousan tambada parida foubot 12 piba haibasimasu magi matamdagi houdokkhi.
Christ 1605 da manaobungo Sanongbagi (Sanongba Higai) landa fahouba nongchup haramgi Mayang Pangal kayamuk mafamsida khundaduna leiba houkhi.

Khagembagi sanahaktaktagi KWAK tanbada angam athousingna Dolai tongba, manaisingna  Ningthougi thougan toubada  Koyet salai yetpanachingba houdokkhi. Aduga Wayenshang kaya lingkhatpiramduna  adugumba loishangsingdu Khagemba Loishang (Khangjeng) hainasu khangnei. Bicharda achumbada chatli aranbada toude haiduna "Khangjengna Sakhi Oisanu" haiduna washaknabasi magi matamdagini.

Khagembana Konunggi akoibada thangpat touduna hiyang tannaba haiba kumhei ama houdokpiramduna ngac faoba chatnari.

Thursday, October 02, 2014

Injustice Decisions over A Player of North East

The judges biased decision to hand out defeat to Sarita Devi was shocking. BUT THE SUPPORT SHE RECEIVED FROM INDIAN OFFICIALS WAS ABSOLUTELY VERY SHAMEFUL...

Sarita Devi was beaten by South Korean Jina Park in controversially circumstances in the semi-final of the lightweight category at the Asian Games. The Indian boxer was appeared to be the clear winner of the bout but somehow the judges ruled the decision against her.

However, Devi had the opportunity to appeal the decision. Every protest has to be filed within 30 minutes of the bout. The lack of support offered by the Indian officials was astounding. The $500 fee required for the protest was not offered to be paid by the officials. Devi herself had to muster up the cash, but unfortunately she fell $100 short. One of the many crowd supporters who believed that the result was unfair, took the initiative to help the Indian out.

“These same officials vanished in thin air. I looked all around for someone who could give me $100 so that I could lodge a protest. I had $400 on me and was falling short by another $100 to register my protest. Someone in the crowd came forward and helped me,” Devi said.

“It’s another thing that my complaint was not entertained by the AIBA observer here, but I am bitter about the fact that for half-an-hour no one came to my rescue. Why do we have all these coaches and officials when no one comes to our rescue? The Mongolians made a big issue when their boxer lost to a Korean, but here I was left to fend for myself,” a frustrated Devi said.

Her fingers were rightly pointed at the Indian Boxing Federation for completely ignoring the boxer at a time of need.

“Dissolve the federation. The worst would be that we won’t be able to compete in international events. But, then, who wants to compete in the ring with such biased judges sitting on the sidelines who have been bribed,” she said.

Her disappointed was aimed at the officials who were only interesting in celebrating the victories, and not supporting all the athletes.

“Where were these officials who are coming to congratulate Mary yesterday when I was looking for support. In the end none came. They watched me being humiliated from the VIP stands,” she said.

The 29-year-old boxer refused her medal during the ceremony and could be suspended from boxing. But she returns to India with a clear conscience and hopefully can achieve new heights in the future. “I have given the medal to Korea. I will go back to India with a clear mind and begin life in the ring afresh,” she said.

Source: Sportskeeda

Friday, September 26, 2014

Maliyafam Palcha

"Maliyafam Palcha"

Maliyafam Palcha haiba maming asi meeteigee senglaba khwaidage liraba puya , scripture ni haina yanakhraba Wakoklon Heelel Thilel Salai Ama – Ilon Pukok puyada yamna sengna maming panba salai leishangthem (sarang leisangthem) salaida pokpa ningthouni.
Maliyafam palchagee matangda puyana asumna eri ‘Nonghumsangta leillakpa khum khum ningthouki nouta oillapa| Maliyafam palchapu e.nga kumta| E.ngen kumkhaipa matam loutuna| Masitaki kumchat singthalon laili laichat| Numit | thasing | cheihi cheichat houhankhiye ||0|| ’
Matang asida puyana hairibasi maliyafam palchabu ‘kumchat singthalon laili laichat | numit | thaisng | cheihi cheichat houhankhiye ||0||’ haibadi era houhankhi haibani . maliyafam palchana era houkhi haiba nate. Masina takpadi leipak , ningthou , maichousing munna tannaraga , B.C 1400 da Kangleipakki cheihi cheichat salai ningthousigi mamingda houhandraga salai leishangthem ningthougee mamingda houhanlibano haibasidi , matam aduda era puthokpada khwaidagee saruk chaona salai leishangthemna yakhibana salai leishangthem ningthougee mamingda era puthokhanba oikhiba yai.
Maliyafam palchana leima tanu pannaduna Konthoupa ningthou pokye . konthoupadi haolokpam sagei oikhi. Masidage henna puyada maliyafam palchagee chata nouta thengnadye.
Maliyafam palcha kanglei ningthou konchin tukthapa epu athoupa pakhangpadage paraga salai leishangthem salai ningthougee parengda paraga marisuba ningthouni.

Source: Wangkhemcha Chingtamlen
Meeteigee enatki wahanthok (Ahanba Saruk)
Kangleipak Historical & Cultural Research Centre.

Thursday, September 25, 2014

MERA CHAOREN HOUBA

MERA CHAOREN HOUBA

Ngasi asi KANGLEI THAPALON (KANGLEIPAK CALENDAR) gi matung inna chahi amagi ahanba tangkhai loikhraga anisuba tangkhai adugi ahouba numitni

Ahanba tangkhai asina KALEN THARUK (Summer Solstice) ni aduga anisuba tangkhai asina NINGTHAM THARUK (Winter Solstice) ni.

Asigumba anisuba tangkhaigi ahouba numit asi English ki termda AUTUMN EQUINOX haina khangnei aduga meeteisingna masibu MERA CHAOREN HOUBA haina khangnaduna lakli.

AUTUMN EQUINOX asi September 22 da tai aduga MEETEIsingidi THAgi khongchatta pabana maram oiduna numit khara chennabakhaktani numit asi ahing nungthil sangba chap mannaba numitni.

Numitsidagi houraga Numitna makha pangna haithakhiduna KHARAM PANTHENG (TROPIC OF CAPRICORN) youna chatkhigani. hairiba khongchat asida tha ahum changi. numit asidagidi nungthilgi matam asum asum tensinkhrani. asumna numitna yangna takhibadubu takpa oina SAGOL KANGJEI (MERA KANGJEI hainasu khangnei) sannarammi. asuman KHARAM PANTHENG youruraga amuk hallakpada tha ahum changduna numitna koktonda chap yungna leiba matam aduna Marchki Tang 20 da tai MEETEIsingna numitsibu anouba chahi houba numit CHEIRAOBA haina pangthoknei
Numitsi Englishta hairaga SPRING EQUINOX (VERNAL EQUINOX) numitni.

Source : Kangla fb. Group

Friday, September 19, 2014

Laikel / Lairel

Lailel (lairel) :
Kanglei meetei waheige pukeida ‘Lailel’ houjki londa ‘Lairel’ haiba waheisigi wahanthokti ‘Laisingi marakta khwaidgee athoiba ahenba lai’ haibani. Lairelbu lilni(snake) haina wahanthok pirakpa , haijillakpa aside hinduge matmdagini. Masigi khudam yengbiyu: 1667 sajibu tha ‘taruk ni yumsakeisada pakhangba nongthoudagee khaorou oina fifou mangda taraka’ pamheibagee matmdani. Chei:kum 99

1702 innga tha ’tara ni ningthoukabada sana yan lokchaoda lairen thoka’ bheigyachandragee matmgee wani . chei:kum 129
Matou asumna pamheiba amasung bheigyachandrage matmdagee pakhangba amasung lairel linjao ollakhi. Cheitharol kumbabada asumna yaoramliba asi thoina luna khaludrabasu , hindugee matmdagee lairel amasung pakhangbabu liljaoni haijillake haibagee areppa khudam leirabani.
Mathangda lairel amasung pakhangba lil natye haibasi , kangleichasingee yelhoungeigee wakhal , wa natye haibasi munna khangee.
Kangleichasingna ningsingba thoktriba matmdagee tengpanba , taibang panba semba mapubu ‘epa’ kouee. Wakoklon heelel thillel salai ama – ilon pukok puyada yaoramkhiba makhagee wahei pareng asi yengbiyu:

“ Malem leimana lumpala ? palem emana malumee || Koilou nongmatonna wangpala ? panthou epana mawangee|| ”

Mathaki puyadage louthorkpa asida yaoriba ‘panthou epa’ haibasi tengpanba , taibangpanba mapu adubu haibani . meetei salai 7 ki ahouba , salai 7 pu poklamba nupa adugee maming konchin tukthapa kouee , mahaksi thouna yamna faba nupani , meetei salai 7 ki epuni haibagee damak mahakpu kanglei meeyamna ‘epu athoupa’ kouee. Mahaksi taibanpanbagee mapa oiriba tengpanba mapu , taibangpanba mapu adubu mashak khangna ningjaba nupani haibageedamk pa khangpa (pa + khangpa) kouee. Mahakna chinga tamga pullaga oiba Kangleipaki ahanba ningthouni , matungda kanglei ningthou pumnamakpu pakhangpa hairaga khangnakhi.

Konchin tukthapa epu athoupa pakhangpa haibasi kangleicha meetei salai 7 pumnamkki eegi mapu oiriba kangleipaki ahanba ningthou aduge mamingni.

Pakhangbabu lilni haijilakpasi hindusingi lilna maputhou oiba mahabharat wari adu tanaba haijilakpani. Meeteidi mapa mapu sengna khangba mee kanglupni, taibang mapa oiriba mapu adubu sengna khangba meeoisingni.

Kangleicha meeteidi mapa mapu singbu laini haina ningee. Maram asina kanglicha meetei salai 7 ki ahouba apokpa kangleipaki ahanba ningthou konchin tukthapa epu athoupa pakhangpabu khwaidagee chaoba khwaidage henba laini haina ningee, maram asina mahakpu lairel (lailel) hairaga khangnei. Lairel(lailel) na macha 7 poke haibadi meetei salai taret poke haibani . wafam asi kangleicha meeteige laininglonni amasung puwarini.

source: Wangkhemcha Chingtamlen
Kangleipak Historical & Cultural Research Centre

Thursday, September 18, 2014

Khamnung Sawa tan Haibage Wahanthok

Khamnung Sawa tan
khamnung = kham + nung = khamba haibadi khamba , loiba haibani.  + nung= manungi hakchangi wakhal,lousing , pukning haibadi meeoibagi hakchangi nunggi oiba nungaiba , nungcba , nungonba , nungnangba , nungsuk nungjanba asinachingba pumnamakpu khangnei. maram asina khamnung meoibagi pukning wakhalga mari leinaba mathaki mayam asibu loiba mangkhiba khangnei. samna hairabad mee amagi mahakki thouwai meerelna taibang hakchng thadoktuna mapugee manakta chatkhiba , siba haiba thoudok adubu khangnaba haibani.

sawa = sa + wa = sa haibadi sagi saruk oiba hakchang eesa , meeoibagi masabu khangnei + wa = waba , siramdaida hakchangna , meoibagi masana waba , warakpa , meoibana tourang fakta onduna , palem ema sonduna onna thoina waba khanglakpabu khangnei.

'tan' haibadi tanba ,tannababu khangnei. pukning wakhalna lomlamdaida , hakchang , meoibage masana waba asum asum henjalak e , haibadi hakchangi meoibagi masagi waba helakpaga , pukning wakhal lomlamdaigi khongchatka asum asum tana tannaduna chatminei haibani.

'Amam yathong kum'
amam= amamba haibadi khangdaba , khangba yadbabu khangnei , meoibana sibada chatkadouriba , khongchat , kari oigdba pumnamak khangdye , khangbasu yadye , amambani.

'yathong'=ya haibadi yana , esana yana , siba haiba thabak asi punsida toudaba sukya yadraba thabakni , siba kirabasu sidabadi yaroi , maram asina meoiba khuding masana yana sibagi 'thong' da chatli, kumthei . meoiba pumnamksi taibang punsige aroiba matmdadi, wabana kham thenglaklaba matmdadi , mana ningjaba mapu magonda lainingthou nangna eibu lousinbiro haina sollaga punsi lomnakhiba ngaktani. masibu thijilonda 'amam yathong kum' haina fongdokke.

Source: Wangkhemcha Chingtamlen

Kangleipak Historical and Cultural Research Center (KHCRC)

Sunday, September 14, 2014

Meeteilon Waheikei

Meeteilon Waheikei (Dictionary)  
OLD MEETEILON WORDS AND THEIR MEANING:
(Category : Dictionary)                         

1.  Asao Khaambee Meihouba (v.t.i.)-------------Mei houbamakhei saoba. (angers wilderly).
2.  Awaa-huidong Laangba (v.t.i.)--------Chokthaba, waaba. (tire,become weary).
3.  Ayamba (adj.)-----------Paangdaba,apangba. (coward,foolish).
4.  Ayaang Leima (n.)------------Paanthoibee,nungshitkee Lairembee. (Goddess of wind).
5.  Chaangjou (n.)------------Eeshing-gee eethak eepom. (wave of tide).
6.  Chainaba (v.t.i.)-------------Khatnaba,foonaba. (fight).
7.  Charei (n.)--------------Phee, Pheejol. (cloth, costumes).
8.  Cheklaa (n.)-----------Uchek. (bird).
9.  Chengjel (n.)------------Punshi. (life).
10.  Chenglou (n.)-----------Maithong, shakpham. (face, look).
11.  Chindamba (v.t.i.)------------Chaaba,mahao tangba. (eat).
12.  Chingjoom (n.)--------------Chingdagee chentharakpa eeshing machoom. (drained water        from hillock).
13.  Chingkhei (n.)--------------Awaang amashoong Nongpokki tainapham. (junction of North and East).
14.  Chingoo (n.)-----------------Lai, Taibang semba Mapoo. (God, Creator).
15.  Chomlaang (n.)-------------Naachom, naagee leiteng ama. (ear ornament).
16.  Eechik hoonba (adj.)--------------Achikpa, khonjel thoktaba. (silent).
17.  Eekheng (n.)---------------Ee. (blood).
18.  Eemom (n.)----------------Eechaa-nupi. (daughter).
19.  Eenoong (n.)-------------Ahing, numidaang. (night).
20.  Eenoong ngaanba (n.)---------------Nong ngaanba, ahingna loikhiba. (end of night).
21.  Eenoong soraa (n.)-----------------Athengba ahing. (late night).
22.  Eenou taaba (v.t.i.)--------------Chahi amagee ahaanba nong taarakpa. (first monsoon rain in a year)
23.  Eeraina (pro.)----------------Ei-eesaamak, eesaamakna. (me, myself).
24.  Eeremkhaak (n.)------------Pokminnaba eechal nattraga eenao. (younger sister      or brother).
25.  Eeshaiphoo (n.)-------------Eeshing haapnaba chaphoo. (a water storage earthen pot).
26.  Haaba (v.t.i.)--------------Chaaba. (eat).
27.  Halwaiba (v.t.i.)--------------Hanba, haannagee maphamda laakpa. (to return back).
28.  Heegaiwaa (n.)----------------Mee khatnahanba fattaba waahei. (scolding or bad word to make quarrel).
29.  Heenao (n.)-----------------Apeekpa hee machaa. (A small boat, canoe).
30.  Heerel (n.)-----------------Achouba ashaangba hee. (a big boat with greater length).
31.   Heeri Konba (v.t.i.)--------------Lai ningba, Paakhangba ningba. (meditation).
32.  Heimoon (n.)----------------Amoonba oohei. (ripe fruit).
33.  Heipoong faaba (adj.)---------------Mapoong marei faaba. (mature).
34.  Heitangba (v.t.i.)----------------Hei chaaba. (serving of fruit).
35.  Kaangkha Thaang (n.)--------------Kaannadaba mee, meeremkhaak. (useless person).
36.  Kao/Kaorel (n.)---------------------San laaba. (bull).
37.  Keirel (n.)----------------Kei achouba. (big tiger).
38.  Khaambee (n.)-----------------Mei. (fire).
39.  Khakpa (v.t.i.)----------------Leppa,tokpa. (stop, end).
40.  Khamba (v.t.i.)-----------------Loiba, Leppa, Tokpa. (stop, end, adulterate).
41.  Kham-noong-sawaa (n.)---------------Asheebagee Leibaak. (land of dead).
42.  Khang-gon (n.)-----------------Nungshit. (air, wind).
43.  Khoimom (n.)-----------------Lai Nupi, Lairembee. (Goddess).
44.  Khoinou/Khoinoo (fem.n.)-----------------Eetaa, eetaaroi, eemaannabee. (female friend).
45.  Khongdoi hoonba (v.t.i.)----------------Chatpa, hanba. (to go).
46.  Khongdoirakpa/Khongdoi hoollakpa (v.t.i.)-----------------Laakpa, hallakpa. (to come back).
47.  Khomlen yaataaba (v.t.i.)--------------------Toomba hippa. (sleep).
48.  Khooding (n.)------------------Naa, Naakong. (ear).
49.  Khoodong (n.)----------------Heedaakphoo. (a kind of smoking pipe used by Meeteis).
50.  Khootlang Eeshei (n.)---------------------Nupishing-gee awai-akhoom touduna shakpa eeshei.                                                                                       ( a   madrigal     of Meetei women).
51.  Khootlouba (v.t.i.)----------------Thabak toubada ayetpa peeba. (disturb).
52.  Khootmaaba (v.t.i.)---------------Thabak houdokpa. (introduce).
53.  Khorjei (n.)-----------------------*Kalam*. (pen, painting brush).
54.  Khouba (v.t.i.)----------------Keeba, heinadaba. (fear, dread).
55.  Khoyoom (n.)----------------Lai. (God, Creator).
56.  Khunthokpa (v.t.)----------------Khundaaba. (civilize); (n.)------yoomlingba. (civilization).
57.  Khuroop thouba (v.t.i)--------------Thabak yaangna houba nattraga touba. (starting quickly).
58.  Koloi (n.)--------------------Ming, Mapao. (name, message).
59.  Koomjaa (n.)-------------------Chahi. (era, year).
60.  Korou (n.)----------------Numit. (sun).
61.  Korou nongjaa (n.)-----------------Numiit. (day).
62.  Laang-hou (n.)--------------Angouba ga atoppa machoo amaga laangba machoo. (a compound colour of   white with another one; e.g:- Higok Laang-hou is a compound colour of white and blue).
63.  Laang-on (n.)----------------Mapok, Saayon. (incarnation).
64.  Laija (n.)------------------Eeshing. (water).
65.  Laija Saadengba (v.t.i.)---------------Eeroojaba. (bath).
66.  Lamjaa (n.)----------------------Meetop. (stranger).
67.  Lamlen (n.)-------------------Lam, mapham. (land, place).
68.  Leima (n.)-----------------Ningthougee nupi loinabee. (queen).
69.  Lemlei (n.)-------------------Ngaa (fish).
70.  Loibee (n.)-----------------Ching. (hill, hillock).
71.  Loirang (n.)---------------Ashangbaga Angoubaga laangba machoo. (a compound colour of green and white).
71.  Look/Looklen (n.)----------------------Chaak. (rice meal).
72.  Loorel (n.)-----------------Kok. (head).
73.  Loyaa Lam (n.)-------------------Khung-gang. (village).
74.  Maalangba (n.)----------------Nungshit. (wind, air).
75.  Maanja (n.)-----------------Nungsinaba Nupaa Paakhang. (boy friend, lover ).
76.   Mathanglen (n.)---------------Mapooroiba. (husband).
77.  Meerel (n.)------------------Mami, Shaktam. (shadow, image).
78.  Meidingoo (n.)-----------------Ningthou. ( king, leader).
79.  Momnoo (n.)----------------Nupijaa, Amom, nupi. (female).
80.  Naakhal (n.)---------------Mateng, Ngaaklou, Maroom. (help, support).
81.  Naamoongba (v.t.i.)---------------Waashakpa. (promise).
82.  Naappa (n.)------------------Naa, Naakong. (ear).
83.  Naaral waiba (v.t.i.)-----------------Yoomda hanba, haannagee maphamda hanba. (to go back to home).
84.  Namoo (n.)---------------------Taibang Mee. (human being).
85.  Naophangba/Naokhaiba (v.t.i.)---------------Angaang unnaba, angaang pokpa. (to give birth).
86.  Ngaarook (n.)---------------Toong-gol. (a fish basket).
87.  Nongdol/Nongmadol (n.)-----------------Atiyaa. (sky).
88.  Nong-gaaba (v.t.i.)-----------------Sheeba, Punshi loiba. (die).
89.  Nongkhong (n.)----------------Maalemgee makhong. (edge of the World).
90.  Nongmadol Laija (n.)-----------------Nong-gee eeshing. (rain water).
91.  Nujaa (n.)----------------Leishaabee, Nupimacha. (maiden, girl, unmarried female).
92.  Nungonba (v.t.i.)------------------Pukning onba, Pukning nungaiba. (change of consideration, feelling of hap piness and love).
93.  Oigee Lamdaang (n.)--------------------Amom, Nupi. (female).
94.  Oonbee (n.)----------------Pukning, Waakhal. (thought, consideration).
95.  Oonjaa (n.)---------------Meetop. (stranger).
96.  Oon-goinung (n.)--------------------Pukning, Waakhal. (thought, consideration).
97.  Oorook (n.)------------------Khudeng. (tub).
98.  Paamba (n.)-------------------Kei. (tiger).
99.  Paamel (n.)---------------------Upaal, U-paambee. (tree, plant).
100.  Paari (n.)----------------Echaa-nupaa. (son).
101.  Paathou (mas.n.)--------------Eetao, Maroop. (male friend).
102.  Paima (n.)---------------Pukning. (thought).
103.  Paima Oon-goinung (n.)---------------Pukning, Waakhal. (thought, consideration).
104.  Palem (n.)--------------Eemaa, Apokpee. (mother).
105.  Panthou (n.)----------------Eepaa, Apokpa. (father).
106.  Phaanba (v.t.i.)---------------Thakpa. (drink).
107.  Poirei (n.)---------------Meetei.
108.  Pombee (n.)----------------Uchek. (bird).
109.  Saama (n.)-----------------Hakchaang. (body).
110.  Saathengba (v.t.i.)--------------Sokpa, thengba. (touch).
111.  Saathengnaba (v.t.i.)----------------Maayoknaba, Laanthengnaba. (oppose, fight).
112.  Samai (n.)-----------------Mai-on. (direction).
113.  Sang-gai (n.)-------------------Yoom. (house).
114.  Saree (n.)-------------------Sanaamahi. (Supreme God of Meetei).
115.  Saree Naamoongba (v.t.i.)---------------Lai panduna waashakpa. (promise by witness of God).
116.  Saree Pandol Lomba (v.t.i.)-----------------Waashakpa, waashak matol lomba. (promissing hardly).
117.  Shingel (n.)--------------------Lei, Leiraang. (flower).
118.  Sinbee (n.)-----------------Phee saaba yaamna heibee nupi. (female master of weaving).
119.  Singjaa (n.)-----------------Sing, Mei thaanaba oo. (fuel, fire-wood).
120.  Sinthaa (n.)-----------------Thabak. (duty).
121.  Taaloi (n.)----------------Loinabee-nupi, Matoo. (wife).
122.  Taangbal (n.)----------------Lai nattraga Ningthougee phampham. (throne).
123.  Taangja (n.)----------------Leel, Naapi. (snake, serpent).
124.  Taanglou (n.)--------------Athengba ahing. (late night).
125.  Tarang-maalangnaba (v.t.i.)-----------------Waakhal pukning leitaadaba. (confuse, lost of solution).
126.  Thanglen (n.)---------------Mapooroiba. (husband).
127.  Toomkhool Hoonba (v.t.i.)--------------Toomba, Hippa. (sleep).
128.  Torei (n.)---------------------Eeshing-gee akanba eerei. (vortex).
129.  Waak-yei (n.)-----------------Hee. (boat).
130.   Yaang-goi (n.)-----------------Sagol. (horse).
131.  Yaarou (n.)---------------Sajee. (deer).
132.  Yaataaba (v.t.i.)----------------Toomba, Hippa. (sleep).
133.  Yaathong Thingba (v.t.i.)-------------Oomsinba, Yotsinba. (to swallowed up).
134.  Yaawaa (n.)----------------Khonjel, Mapao. (voice, message).
135.  Yaibee (n.)-------------------Thawai, Punshi. (soul, life).
136.  Yetki Lamdaang (n.)----------------Nupaa. (male).
137.  Yongkham (n.)-----------------Eeyong. (weaving-loom).
138.  Yookhal (n.)---------------Pheejang. (curtain).
139.  Yooraan (n.)-----------------Meiraanbee. (a short life-spaned small insect).

Friday, September 12, 2014

Napam Lamdam Thadoktuna Nataroi mayam Kainaduna Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta

Napam Lamdam Thadoktuna

Napam Lamdam Thadoktuna
Nataroi mayam Kainaduna
Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta
Dolai thakta chatlibe oo
Saino na leng leng hairibioo

Laubak nungi Laidheebi do
Kanana Langonbihouni
Ningol Kage Athen leirang
Kanana leichalbihoune

Molang khage Takhellei Nachom
Arembada Kemhouredo
Naapage Kumlang Louthoklani
Achaiba Samlang khomgatlani

Aklada da yoklamba Tenouwa do
Kanana Machilchak hunbihouni
Pukhri mapalda tharamba Uurerei kanana esing chaibihoune
Panthou sumang Malika Mathong
Leihouredo nungsuknana
Apokpi ema kainaraga
Anouba palemna naokonlani

Napam Lamdam Thadoktuna
Nataroi mayam Kainaduna
Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta
Dolai thakta chatlibe oo
Saino na leng leng hairibioo
Napam Lamdam Thadoktuna
Nataroi mayam Kainaduna
Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta
Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta
Chatlaboi Khoinou Nasabi nakta

- N. Pahari

Langban Chara Tamba

LANGBAN CHARA TAMBA

Laireipakta, taibang meeramlanda taibang chakton phidon lomdana punshi chengjenloidana, Khamnung sawa tankharaba, thaba mamei waikharaba,laireipakta leikharaba, eparomdage purol taret, emaromdage purol taret, purol taramare pumnamak, asiana pumnamak, mama leitraba mapa leitraba, macha leitraba sekhinakhiba pumnamak, katpenaba kana leitraba pidonpadonlaba asi ana pumnamak , marup mapang leikhidaraba kaya, laireipakta leikharaba thawai pumnapakki naphamda , kumshi kouba lamgi Langban thana lakpada,cheng, thoiding, tingthou, hei lei kharangdang laikhidaraba thawai singe naphamda laija erolnungda chara tamjare, nacha nashuna katchareba asibu loubeyu, chabeyu, tinbeyu, nacha nasu pumnamakpu punshi nungsang pinaberammu, mingthoi mingchat pinaberammu, lakkadoureba nongmei kouba kumdasu, nakumkumsu nakoudana, natha thasu nakoudana amukkasu Langban Chara tamjagae//